Shloka 6
Jayadrathasya śoka-bhaya-vilāpaḥ — Droṇena āśvāsanaṃ ca
Jayadratha’s lament and Droṇa’s reassurance
“मैंने युद्धस्थलमें उससे कहा था कि तुम व्यूहमें हमारे प्रवेशके लिये द्वार बना दो। तब वह द्वार बनाकर भीतर प्रविष्ट हो गया और जब हमलोग उसी द्वारसे व्यूहमें प्रवेश करने लगे, उस समय सिंधुराज जयद्रथने हमें रोक दिया ।। ननु नाम समं युद्धमेष्टव्यं युद्धजीविभि: । इदं चैवासमं युद्धमीदृशं यत् कृतं परै:,'युद्धजीवी क्षत्रियोंको अपने समान साधनसम्पन्न वीरके साथ युद्ध करनेकी इच्छा करनी चाहिये। शत्रुओंने जो अभिमन्युके साथ इस प्रकार युद्ध किया है, यह कदापि समान नहीं है
sañjaya uvāca | mayā yuddhasthale tasmai proktaṃ yad yūyaṃ vyūhe ’smākaṃ praveśāya dvāraṃ kuruta | sa dvāraṃ kṛtvāntar praviṣṭaḥ | atha vayam api tenaiva dvāreṇa vyūhaṃ praveṣṭum ārabdhāḥ, tasmin kāle sindhurājo jayadratho ’smān avārayat || nanu nāma samaṃ yuddham iṣṭavyaṃ yuddhajīvibhiḥ | idaṃ caivāsamaṃ yuddham īdṛśaṃ yat kṛtaṃ paraiḥ | yuddhajīvinaḥ kṣatriyāḥ samasādhana-sampannena vīreṇa saha yoddhum iccheyuḥ | śatrubhiḥ abhimanyunā saha yathā yuddhaṃ kṛtaṃ, tad idaṃ kadāpi samaṃ na bhavati ||
সঞ্জয় ক’লে—যুদ্ধভূমিত মই তাক কৈছিলোঁ, ‘আমাৰ প্ৰৱেশৰ বাবে ব্যূহত এটা দুৱাৰ কৰি দে।’ সি দুৱাৰ কৰি ভিতৰলৈ সোমাল। আমিো সেই একে দুৱাৰেৰে ব্যূহত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ ধৰোঁতেই, সেই মুহূৰ্ততে সিন্ধুৰাজ জয়দ্ৰথে আমাক বাধা দিলে। যুদ্ধজীৱীসকলে সমানৰ সৈতে সমযুদ্ধেই কামনা কৰা উচিত—সমসাধন বীৰৰ সৈতে বীৰৰ সংঘৰ্ষ। কিন্তু শত্রুপক্ষই অভিমন্যুৰ সৈতে যি কৰিলে, সেয়া সমযুদ্ধ নহয়; যুদ্ধত প্ৰাণ পণ ধৰা ক্ষত্ৰিয়সকলে নিজৰ সমান সজ্জিত বীৰৰ সৈতে হে যুঁজিব লাগে—অভিমন্যুৰ বিৰুদ্ধে কৰা এই যুদ্ধ কেতিয়াও ‘সম’ বুলিব নোৱাৰি।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage asserts a kshatriya ethic: warfare should be 'sama'—a contest between comparably equipped and capable warriors. To attack a lone or disadvantaged hero with unequal means is condemned as 'asama yuddha' (unfair combat), violating the moral expectations of warrior-dharma.
Sanjaya recounts that an opening (gate) was made in the enemy formation for entry; the one addressed entered through it. When the others attempted to follow through the same opening, Jayadratha blocked them. This obstruction contributes to the isolation of Abhimanyu, and Sanjaya criticizes the enemy’s conduct as an unequal, unethical mode of fighting against him.