Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिगनन्‍्युवधपर्वमें आभिमन्युका पराक्रमविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,अभ्यद्रवन्‌ परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर, भीमसेन, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धष्टद्युम्न, विराट, द्रपद, केकय-राजकुमार, रोषमें भरा हुआ धृष्टकेतु तथा मत्स्यदेशीय योद्धा --ये सब-के-सब युद्धस्थलमें आगे बढ़े। अभिमन्युके ताऊ, चाचा तथा मामागण अपनी सेनाको व्यूहद्वारा संगठित करके प्रहार करनेके लिये उद्यत हो अभिमन्युकी रक्षाके लिये उसीके बनाये हुए मार्गसे व्यूहमें जानेके उद्देश्यसे एक साथ दौड़ पड़े

sañjaya uvāca—rājan! yudhiṣṭhira-bhīmasena-śikhaṇḍī-sātyaki-nakula-sahadeva-dhṛṣṭadyumna-virāṭa-drupada-kekaya-rājakumāra-roṣeṇa pūrṇaḥ dhṛṣṭaketuḥ tathā matsyadeśīyā yodhāś ca—ete sarve yuddhasthale ’bhyadravan. abhimanyos tu tātāś ca kākāś ca māmāgaṇaś ca svāṃ senāṃ vyūhena saṅghaṭya prahartuṃ kṛtodyamāḥ, abhimanyor rakṣārthaṃ tenaiva kṛtena mārgeṇa vyūhaṃ praviṣṭum ekataḥ sahasābhyadravan, parīpsantaḥ.

সঞ্জয়ে ক’লে—ৰাজন! যুধিষ্ঠিৰ, ভীমসেন, শিখণ্ডী, সাত্যকি, নকুল-সহদেৱ, ধৃষ্টদ্যুম্ন, বিরাট, দ্ৰুপদ, কেকয়-ৰাজকুমাৰসকল, ৰোষে ভৰা ধৃষ্টকেতু আৰু মৎস্যদেশীয় যোদ্ধাসকল—ইয়াৰ সকলোৱে ৰণভূমিত আগবাঢ়িল। অভিমন্যুৰ তাউ, চাচা আৰু মাতুলসকল—নিজ নিজ সেনাক ব্যূহত গঢ়ি, প্ৰহাৰৰ বাবে সাজু হৈ—অভিমন্যুক ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ খুলি দিয়া সেই একে পথেদিয়েই ব্যূহত প্ৰৱেশ কৰাৰ উদ্দেশ্যে একেলগে দৌৰি পৰিল।

अभ्यद्रवन्they ran towards / charged
अभ्यद्रवन्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि+द्रु (धातु)
Formलङ् (Imperfect), 3, Plural, Parasmaipada
परीप्सन्तःdesiring / seeking (to obtain)
परीप्सन्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरीप्स् (धातु) → परीप्सन्त् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
व्यूढानीकाःhaving arrayed troops / with troops in formation
व्यूढानीकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यूढ+अनीक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रहारिणःstrikers / assailants
प्रहारिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रहारिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīmasena
Ś
Śikhaṇḍī
S
Sātyaki
N
Nakula
S
Sahadeva
D
Dhṛṣṭadyumna
V
Virāṭa
D
Drupada
K
Kekaya princes
D
Dhṛṣṭaketu
M
Matsya warriors
A
Abhimanyu
V
vyūha (battle formation)
Y
yuddhasthala (battlefield)
M
Matsya-deśa
K
Kekaya

Educational Q&A

Even amid a war governed by strategy and violence, dharma expresses itself as responsibility toward one’s own—leaders and kinsmen feel compelled to protect a vulnerable warrior. The verse juxtaposes tactical intent (to strike, to enter a formation) with moral obligation (rakṣā—protection), showing how duty and compassion operate under extreme conditions.

Sañjaya reports that major Pāṇḍava-aligned heroes and allied kings charge forward. Abhimanyu’s relatives and elders rapidly organize their troops into a formation and rush to enter the enemy array by the route Abhimanyu created, aiming to reach and protect him inside the formation.