Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

द्रोणवध-प्रश्नः

Droṇa’s Fall: Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry

प्रभद्रकास्तु काम्बोजा: षट्सहस्राण्युदायुधा: । नानावर्णहयै: श्रेष्ठेहेमवर्णरथध्वजा:,इनके सिवा छ: हजार काम्बोजदेशीय प्रभद्रक नामवाले योद्धा हथियार उठाये, भाँति-भाँतिके श्रेष्ठ घोड़ोंसे जुते हुए सुनहरे रंगके रथ और ध्वजासे सम्पन्न हो धनुष फैलाये अपने बाणसमूहोंद्वारा शत्रुओंको भयसे कम्पित करते हुए सब समानरूपसे मृत्युको स्वीकार करनेके लिये उद्यत हो धृष्टद्युम्नके पीछे- पीछे जा रहे थे

prabhadrakās tu kāmbojāḥ ṣaṭsahasrāṇy udāyudhāḥ | nānāvṛṇahayaḥ śreṣṭhā hemavarṇarathadhvajāḥ ||

সঞ্জয়ে ক’লে—ইয়াৰ উপৰিও ‘প্ৰভদ্ৰক’ নামে পৰিচিত ছয় হাজাৰ কাম্বোজ যোদ্ধা অস্ত্ৰধাৰী হৈ আগবাঢ়িল। নানাবৰ্ণৰ শ্ৰেষ্ঠ অশ্বযোজিত, স্বৰ্ণবৰ্ণ ৰথ-ধ্বজে শোভিত, ধনু টানি বাণবৃষ্টিৰে শত্ৰুক কঁপাই, সমভাৱে মৃত্যুক গ্ৰহণ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ তেওঁলোকে ধৃষ্টদ্যুম্নৰ পিছত পিছত গ’ল।

प्रभद्रकाःPrabhadrakas (a troop/people-name)
प्रभद्रकाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभद्रक
FormMasculine, Nominative, Plural
तुbut/and
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
काम्बोजाःKambojas
काम्बोजाः:
Karta
TypeNoun
Rootकाम्बोज
FormMasculine, Nominative, Plural
षट्six
षट्:
TypeAdjective
Rootषट्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Plural
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Nominative/Accusative, Plural
उदायुधाःwith weapons raised/ready-armed
उदायुधाः:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्-आयुध
FormMasculine, Nominative, Plural
नाना-वर्ण-हयैःwith horses of various colors
नाना-वर्ण-हयैः:
Karana
TypeNoun
Rootनाना + वर्ण + हय
FormMasculine, Instrumental, Plural
श्रेष्ठैःexcellent/best
श्रेष्ठैः:
Karana
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Instrumental, Plural
हेम-वर्ण-रथ-ध्वजाःhaving chariots and banners of golden color
हेम-वर्ण-रथ-ध्वजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहेम + वर्ण + रथ + ध्वज
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Prabhadrakas
K
Kāmbojas
D
Dhṛṣṭadyumna
C
chariots (ratha)
B
banners/standards (dhvaja)
H
horses (haya)
B
bows and arrows (implied by narrative gloss)

Educational Q&A

The verse highlights the kṣatriya ideal of disciplined courage: warriors advance in ordered unity, accepting the possibility of death without wavering, and using their martial skill to protect their side and fulfill their chosen duty in battle.

Sañjaya describes an additional contingent: six thousand Kāmboja fighters called the Prabhadrakas. Well-equipped with chariots, banners, and fine horses, they follow behind Dhṛṣṭadyumna, drawing bows and sending arrows that terrify the opposing forces.