Shloka 1
Droṇa’s Renewed Advance toward Yudhiṣṭhira; Fall of Satyajit and Allied Recoil (द्रोणस्य युधिष्ठिरप्रेप्सा—सत्यजितः पतनम्)
ऑपन-आक्ाा छा 2 विशो<्ध्याय: द्रोणाचार्यके द्वारा गरुड़व्यूहका निर्माण, युधिष्ठिरका भय, धृष्टद्युम्नका आश्वासन, धृष्टद्युम्न और दुर्मुखका युद्ध तथा संकुल युद्धमे गजसेनाका संहार संजय उवाच परिणाम्य निशां तां तु भारद्वाजो महारथ: । उक्त्वा सुबहु राजेन्द्र वचनं वै सुयोधनम्,संजय कहते हैं--राजेन्द्र! महारथी द्रोणाचार्यने वह रात बिताकर दुर्योधनसे बहुत कुछ बातें कहीं और संशप्तकोंके साथ अर्जुनके युद्धका योग लगा दिया। भरतश्रेष्ठ) फिर संशप्तकोंका वध करनेके लिये अर्जुन जब दूर निकल गये, तब सेनाकी व्यूहरचना करके धर्मराज युधिष्ठिरको पकड़नेके लिये द्रोणाचार्यने पाण्डवोंकी विशाल सेनापर आक्रमण किया
sañjaya uvāca | pariṇāmya niśāṃ tāṃ tu bhāradvājo mahārathaḥ | uktvā subahu rājendra vacanaṃ vai suyodhanam |
সঞ্জয়ে ক’লে—ৰাজেন্দ্ৰ! ভাৰদ্বাজপুত্ৰ মহাৰথী দ্ৰোণে সেই ৰাতি পাৰ কৰি সুয়োধন (দুৰ্যোধন)ৰ সৈতে বিস্তাৰে বহু কথা ক’লে। তাৰ পাছত সংশপ্তকসকলক অৰ্জুনৰ সৈতে যুঁজত জড়াবলৈ যোজনা স্থিৰ কৰিলে, যাতে অৰ্জুন দূৰলৈ টানি নিয়া যায়। অৰ্জুন সংশপ্তকবধৰ উদ্দেশ্যে দূৰলৈ ওলাই যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া দ্ৰোণে সেনা ব্যূহবদ্ধ কৰি পাণ্ডৱৰ মহাসেনাৰ ওপৰত আগবাঢ়িল—ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰক ধৰি লোৱাৰ অভিপ্ৰায়ে।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how wartime success often relies on counsel, planning, and diversion, but it also foregrounds an ethical tension: targeting a righteous king through stratagem (drawing away Arjuna via the Saṃsaptakas) tests the boundaries of dharma in combat—whether ends can justify means when the aim is victory rather than righteousness.
After the night passes, Droṇa speaks extensively with Duryodhana and arranges for the Saṃsaptakas to occupy Arjuna in a separate fight. With Arjuna diverted, Droṇa intends to form the battle array and attack the Pāṇḍava forces with the specific objective of capturing Yudhiṣṭhira.