Adhyaya 197

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रमोक्षपर्वमें धृतराष्ट्प्रशरविषयक एक सौ चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १९४ ॥। का बछ। सं: पजञ्चनवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: अश्वत्थामाके क्रोधपूर्ण उदूगार और उसके द्वारा नारायणास्त्रका प्राकट्य संजय उवाच छटद्मना निहतं श्रुत्वा पितरं पापकर्मणा । बाष्पेणापूर्यत द्रौणी रोषेण च नरर्षभ

সঞ্জয়ে ক’লে—হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! পাপকর্মী ধৃষ্টদ্যুম্নে ছল কৰি মোৰ পিতাক বধ কৰিলে—এই কথা শুনি দ্ৰৌণি অশ্বত্থামাৰ চকু অশ্ৰুৰে ভৰি উঠিল; তাৰ পাছত সি ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ উগ্ৰ ৰোষে উঠি দাঁড়াল।

Verse 2

तस्य क्रुद्धस्य राजेन्द्र वपुर्दीप्तमदृश्यत । अन्तकस्येव भूतानि जिहीर्षो: कालपर्यये

ৰাজেন্দ্ৰ! সেই ক্ৰুদ্ধ অশ্বত্থামাৰ দেহ দীপ্তিময় জ্বলন্ত যেন দেখা গ’ল। প্ৰলয়কালত সকলো প্ৰাণীক হৰণ কৰিবলৈ ইচ্ছুক যমৰ তেজস্বী ৰূপ যিদৰে প্ৰজ্বলিত হয়, তেনেদৰে তাৰ ৰূপো ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল।

Verse 3

अश्रुपूर्णे ततो नेत्रे व्यपमृज्य पुन: पुन: । उवाच कोपान्नि:श्वस्य दुर्योधनमिदं वच:,अपने आँसूभरे नेत्रोंको बारंबार पोंछकर क्रोधसे लंबी साँस खींचते हुए अभश्वत्थामाने दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--

তেতিয়া অশ্ৰুপূৰ্ণ চকু দুবাৰ-দুবাৰ মচি, ক্ৰোধে দীঘল নিশ্বাস এৰি অশ্বত্থামাই দুর্যোধনক এই কথা ক’লে।

Verse 4

पिता मम यशथा क्षुद्रैर्न्यस्तशस्त्रो निपातित: । धर्मध्वजवता पापं कृतं तद्‌ विदितं मम

ৰাজন! মোৰ পিতাই যিদৰে অস্ত্ৰ নামাই থৈছিল, তেনেদৰে সেই নীচবোৰে তেওঁক পেলাই বধ কৰিলে; আৰু ধৰ্মৰ ধ্বজা তুলি ধৰা যুধিষ্ঠিৰে যি পাপ কৰিলে, সেয়াও সকলো মোৰ জ্ঞাত হৈছে।

Verse 5

अनार्य॑ सुनृशंसं च धर्मपुत्रस्य मे श्रुतम्‌ । युद्धेष्व॒पि प्रवृत्तानां ध्रुवं जयपराजयौ

ধৰ্মপুত্ৰৰ মুখৰ পৰা মই অনাৰ্য আৰু অতিশয় নৃশংস কথা শুনিছোঁ। যুঁজত প্ৰবৃত্ত হোৱা লোকৰ বাবে জয়-পৰাজয় নিশ্চয়েই ধ্ৰুৱ।

Verse 6

न्यायवृत्तों वधो यस्तु संग्रामे युध्यतो भवेत्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—যুদ্ধৰ ঘোৰ চাপত ন্যায়বৃত্ত যোদ্ধাসকল যুদ্ধ কৰি থাকোঁতে নিহত হ’লে, সেয়া ব্যক্তিগত বিদ্বেষৰ ফল নহয়; যুদ্ধধৰ্মৰ অনিবার্য পৰিস্থিতিৰ ফল বুলিয়েই গণ্য হয়।

Verse 7

गत: स वीरलोकाय पिता मम न संशय:

সঞ্জয়ে ক’লে—মোৰ পিতা বীৰলোকলৈ গ’ল; ইয়াত কোনো সংশয় নাই।

Verse 8

न शोच्य: पुरुषव्याप्र यस्तदा निधनं गत: । 'पुरुषसिंह! इसमें संशय नहीं कि मेरे पिता वीरगतिको प्राप्त हुए हैं। उस समय वे मारे गये, इस बातको लेकर उनके लिये शोक करना उचित नहीं है ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ! সেই সময়ত যি নিহত হ’ল, তাৰ বাবে শোক কৰা উচিত নহয়। মোৰ পিতা বীৰগতি লাভ কৰিছে—ইয়াত সংশয় নাই। কিন্তু ধৰ্মত স্থিত হৈও তেওঁক কেশ ধৰি অপমান কৰা হ’ল—এই কথাই চিন্তাৰ বিষয়।

Verse 9

पश्यतां सर्वसैन्यानां तन्मे मर्माणि कृन्तति । परंतु धर्ममें तत्पर रहनेपर भी जो समस्त सैनिकोंके देखते-देखते उनका केश पकड़ा गया, वह अपमान ही मेरे मर्मस्थानोंको विदीर्ण किये देता है ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—সকলো সেনাৰ সন্মুখতে হোৱা সেই অপমান মোৰ মর্ম কাটি দিয়ে। মই জীয়াই থাকোঁতেই মোৰ পিতাৰ কেশ ধৰা হ’ল—এই আঘাতে মোক ভিতৰৰ পৰা বিদীৰ্ণ কৰে।

Verse 10

कामात्‌ क्रोधादविज्ञानाद्धर्षादू बाल्येन वा पुन:

সঞ্জয়ে ক’লে—কাম, ক্ৰোধ, অজ্ঞান, উন্মত্ত হর্ষ বা বাল্যসুলভ চঞ্চলতাৰ বশত মানুহে ধৰ্মবিৰুদ্ধ কৰ্ম কৰি পেলায় আৰু শ্ৰেষ্ঠজনক অপমান কৰে। দ্ৰুপদৰ সেই ক্ৰূৰ দুষ্কৃতী পুত্ৰই নিশ্চয় মোৰ অৱজ্ঞা কৰি এই মহাপাপ কৰিছে; সেয়ে সেই ধৃষ্টদ্যুম্নে এই পাপৰ অতি ভয়ংকৰ ফল ভোগ কৰিব লাগিব।

Verse 11

विधर्मकाणि कुर्वन्ति तथा परिभवन्ति च । तदिदं पार्षतेनेह महदाधर्मिकं कृतम्‌

মানুহে কাম, ক্ৰোধ, অজ্ঞান, হৰ্ষ বা বালসুলভ চঞ্চলতাৰ বশত ধৰ্মবিৰোধী কৰ্ম কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠজনকো অৱমাননা কৰে। ইয়াত পাৰ্ষতপুত্ৰ ধৃষ্টদ্যুম্নে নিশ্চয়েই এক মহা অধৰ্মকৃত্য সম্পন্ন কৰিছে।

Verse 12

अवज्ञाय च मां नूनं॑ नृशंसेन दुरात्मना | तस्यानुबन्ध॑ द्रष्टासौ धृष्टद्युम्न: सुदारुणम्‌

সেই নিষ্ঠুৰ আৰু দুৰাত্মাই নিশ্চয়েই মোক অৱজ্ঞা কৰি এই ঘোৰ পাপ কৰিছে। সেই কৰ্মৰ অনুবন্ধস্বৰূপ অতি দাৰুণ পৰিণাম ধৃষ্টদ্যুম্নে নিশ্চয় ভোগ কৰিব লাগিব।

Verse 13

अकार्य परमं कृत्वा मिथ्यावादी च पाण्डव: । यो हासौ छटद्मना5<चार्य शस्त्र संन्यासयत्‌ तदा

যি পাণ্ডৱে পৰম অকাৰ্য কৰি আৰু মিথ্যা কথা কৈ, ছলনাৰে সেই সময়ত আচার্য দ্ৰোণক অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰাইছিল—তাৰেই উল্লেখ ইয়াত কৰা হৈছে।

Verse 14

शपे सत्येन कौरव्य इष्टापूर्तेन चैव ह

হে কৌৰব্য! মোৰ সত্য আৰু ইষ্ট-আপূর্ণ—যজ্ঞযাগ আৰু লোকহিত পুণ্যকৰ্ম—ৰ শপথ কৰি মই কৈছোঁ।

Verse 15

अहत्वा सर्वपाज्चालान्‌ जीवेयं न कथंचन । सर्वोपायैर्यतिष्यामि पठचालानामहं वधे

সকলো পাঞ্চালক বধ নকৰিলে মই কোনোপধ্যেই জীয়াই থাকিব নোৱাৰিম। সকলো উপায়ে মই পাঞ্চালসকলৰ বধৰ বাবে চেষ্টা কৰিম।

Verse 16

धृष्टद्युम्नं च समरे हन्ताहं पापकारिणम्‌ | कर्मणा येन तेनेह मृदुना दारुणेन च

সমৰক্ষেত্ৰত সেই পাপকর্মকাৰী ধৃষ্টদ্যুম্নক মই নিশ্চয় বধ কৰিম—ইয়াত যি কৰ্ম প্ৰয়োজন, সি মৃদু হওক বা কঠোৰ।

Verse 17

“समरभूमिमें पापाचारी धृष्टद्युम्नको मैं कोमल और कठोर जिस किसी भी कर्मके द्वारा अवश्य मार डालूँगा ।। पज्चालानां वध कृत्वा शान्तिं लब्धास्मि कौरव | यदर्थ पुरुषव्याघ्र पुत्रानिच्छन्ति मानवा:

সমৰক্ষেত্ৰত পাপাচাৰী ধৃষ্টদ্যুম্নক মই মৃদু হওক বা কঠোৰ—যি উপায়েই প্ৰয়োজন হওক—নিশ্চয় বধ কৰিম। পাঞ্চালসকলক বধ কৰি, হে কৌৰৱ, মই সেই শান্তি লাভ কৰিম; যাৰ বাবে, হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ, মানুহে পুত্ৰ কামনা কৰে।

Verse 18

पित्रा तु मम सावस्था प्राप्ता निर्बन्धुना यथा

মোৰ পিতাৰ কাৰণেই মোৰ এই অৱস্থা হৈছে—যেন মই বন্ধুহীন, বাধ্য আৰু অসহায়।

Verse 19

मयि शैलप्रतीकाशे पुत्रे शिष्ये च जीवति । “मेरे पिताने मुझ पर्वत-सरीखे पुत्र और शिष्यके जीते-जी बन्धुहीनकी भाँति वह दुरवस्था प्राप्त की है ।। धिड्ममास्त्राणि दिव्यानि धिग्‌ बाहू धिक्‌ पराक्रमम्‌

মই—পৰ্বতৰ দৰে বলৱান পুত্ৰ আৰু শিষ্য—জীৱিত থাকোঁতোও মোৰ পিতা বন্ধুহীনৰ দৰে দুৰৱস্থালৈ পতিত হৈছে। ধিক মোৰ দিব্য অস্ত্ৰ; ধিক এই বাহু; ধিক মোৰ পৰাক্ৰম!

Verse 20

स तथाहं करिष्यामि यथा भरतसत्तम

হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, আপুনি যেনেকৈ আদেশ দিয়ে, তেনেকৈয়ে মই কৰিম।

Verse 21

आर्येण हि न वक्तव्या कदाचित्‌ स्तुतिरात्मन:

কাৰণ এজন আৰ্য পুৰুষে কেতিয়াও নিজৰ মুখে নিজৰ প্ৰশংসা ক’ব নালাগে।

Verse 22

अद्य पश्यन्तु मे वीर्य पाण्डवा: सजनार्दना:

আজি পাণ্ডৱসকলে—জনাৰ্দন (কৃষ্ণ) সহ—মোৰ পৰাক্ৰম চাওক।

Verse 23

न हि देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसा:

নিশ্চয়েই, না দেৱতা, না গন্ধৰ্ব, না অসুৰ, আৰু না ৰাক্ষস…

Verse 24

मदन्यो नास्ति लोके<स्मिन्नर्जुनाद वास्त्रवित्‌ क्वचित्‌

এই জগতত অৰ্জুনৰ বাহিৰে ক’তো এনে আন কোনো নাই, যি অস্ত্ৰবিদ্যাত ইমান নিপুণ।

Verse 25

अहं हि ज्वलतां मध्ये मयूखानामिवांशुमान्‌ । प्रयोक्ता देवसृष्टानामस्त्राणां प्ततागत:

মই জ্বলি উঠা তেজৰ মাজত, নিজৰ কিৰণৰ মাজত সূৰ্যৰ দৰে থিয় হৈছিলোঁ—দেৱসৃষ্ট দিব্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি পুনৰ উভতি আহিছিলোঁ।

Verse 26

“इस संसारमें मुझसे या अर्जुनसे बढ़कर दूसरा कोई अस्त्रवेत्ता कहीं नहीं है। आज मैं शत्रुकी सेनामें घुसकर प्रकाशमान अंशुधारियोंके बीच अंशुमाली सूर्यके समान तपता हुआ देवनिर्मित अस्त्रोंका प्रयोग करूँगा ।।

সঞ্জয়ে ক’লে— “এই জগতত মোৰ বা অৰ্জুনৰ তুলনাত শ্ৰেষ্ঠ অস্ত্ৰবিদ আন কোনো নাই। আজি মই শত্রুসেনাত প্ৰৱেশ কৰি, দীপ্তিমান কিৰণধাৰী শৰসমূহৰ মাজত অংশুমালী সূৰ্যৰ দৰে জ্বলি উঠি, দেৱনির্মিত দিব্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিম। আজি মহাসমৰত মোৰ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত শৰসমূহে মোৰ মহাপৰাক্ৰম প্ৰকাশ কৰি পাণ্ডৱ যোদ্ধাসকলক চূর্ণ কৰিব।”

Verse 27

अद्य सर्वा दिशो राजन्‌ धाराभिरिव संकुला: । आवृता: पत्रिभिस्ती&णै््रष्टारो मामकैरिह

সঞ্জয়ে ক’লে— “হে ৰাজন! আজি সকলো দিশ যেন বৰষুণৰ ধাৰাৰে ভৰি গোট খাই বিশৃঙ্খল হৈ পৰিছে। ইয়াত আমাৰ পক্ষৰ দৰ্শকসকলেও তীক্ষ্ণ শৰৰে আৱৃত হৈছে।”

Verse 28

“राजन! जैसे बरसती हुई जलधाराओंसे सम्पूर्ण दिशाएँ ढक जाती हैं, उसी प्रकार आज सब लोग मेरे तीखे बाणोंसे सम्पूर्ण दिशाओंको आच्छादित हुई देखेंगे ।।

সঞ্জয়ে ক’লে— “হে ৰাজন! যেনেকৈ বৰষুণৰ ধাৰাই সকলো দিশ ঢাকি পেলায়, তেনেকৈ আজি সকলোৱে মোৰ তীক্ষ্ণ শৰৰে দিশসমূহ আচ্ছাদিত হোৱা দেখিব। চাৰিওফালে শৰজাল ছটিয়াই, ভয়ংকৰ গর্জন কৰা শত্রুসকলক মই মহাবতাহে গছ উফৰাই পেলোৱাৰ দৰে নিপাত কৰিম।”

Verse 29

न हि जानाति बीभत्सुस्तदस्त्र॑ न जनार्दन: | न भीमसेनो न यमौ न च राजा युधिष्ठिर:

সঞ্জয়ে ক’লে— “আজি মই যি অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিম, সেয়া বিভৎসু অৰ্জুনেও নাজানে, জনাৰ্দন কৃষ্ণেও নাজানে। ভীমসেনেও নহয়, মাদ্ৰীৰ যমজ পুত্ৰদ্বয়েও নহয়, ৰজা যুধিষ্ঠিৰেও নহয়—কাৰো তাৰ জ্ঞান নাই।”

Verse 30

न पार्षतो दुरात्मासौ न शिखण्डी न सात्यकि: । यदिदं मयि कौरव्य सकल्प॑ सनिवर्तनम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে— “হে কৌৰৱ! মোৰ পাষাণে থকা এই (অস্ত্ৰ/উপায়)—প্ৰয়োগবিধি আৰু উপসংহাৰসহ—দুৰাত্মা পৃষতপুত্ৰ ধৃষ্টদ্যুম্নেও নাজানে, শিখণ্ডীয়েও নাজানে, সাত্যকীয়েও নাজানে। ই কেৱল মোৰেই জ্ঞাত।”

Verse 31

नारायणाय मे पित्रा प्रणम्य विधिपूर्वकम्‌ | उपहार: पुरा दत्तो ब्रह्मरूप उपस्थित:

সঞ্জয়ে ক’লে—পূৰ্বকালে মোৰ পিতাই বিধিপূৰ্বক নাৰায়ণক প্ৰণাম কৰি বেদস্বৰূপ স্তুতি-উপহাৰ অৰ্পণ কৰিছিল। ভগৱান স্বয়ং প্ৰত্যক্ষ হৈ সেই উপহাৰ গ্ৰহণ কৰি পিতাক বৰ দিলে; তেতিয়া মোৰ পিতাই বৰৰূপে পৰম নাৰায়ণাস্ত্ৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 32

तं स्वयं प्रतिगृह्मयाथ भगवान्‌ स वरं ददौ । वव्रे पिता मे परममस्त्रं नारायणं तत:

তেতিয়া ভগৱান স্বয়ং প্ৰত্যক্ষ হৈ সেই উপহাৰ গ্ৰহণ কৰি বৰ দিলে। তাৰ পাছত মোৰ পিতাই বৰৰূপে পৰম অস্ত্ৰ—নাৰায়ণাস্ত্ৰ—বৰণ কৰিলে।

Verse 33

अथैनमब्रवीद्‌ राजन्‌ भगवान्‌ देवसत्तम: । भविता त्वत्समो नान्य: कश्चिद्‌ युधि नर: क्वचित्‌

তাৰ পাছত দেৱশ্ৰেষ্ঠ ভগৱানে তেওঁক ক’লে—“ৰাজন! যুদ্ধত তোমাৰ সমান আন কোনো মানুহ ক’তো, কোনো কালত নহ’ব।”

Verse 34

न त्विदं सहसा ब्रद्नान्‌ प्रयोक्तव्यं कथंचन । न होतदस्त्रमन्यत्र वधाच्छत्रोर्निवर्तते

“কিন্তু, ব্ৰাহ্মণ! এই অস্ত্ৰ কোনোভাবেই হঠাতে প্ৰয়োগ কৰা উচিত নহয়; কিয়নো শত্রুবধৰ বাহিৰে আন কোনো উপায়ে এই অস্ত্ৰ উভতি নাহে।”

Verse 35

न चैतच्छक्यते ज्ञातुं कं न वध्येदिति प्रभो । अवध्यमपि हन्याद्धि तस्मान्नैतत्‌ प्रयोजयेत्‌

“প্ৰভো! এই অস্ত্ৰে কাক নাবধিব—সেয়া জানিব নোৱাৰি। ই অবধ্যকেও বধ কৰিব পাৰে; সেয়ে একে হঠাতে প্ৰয়োগ কৰা উচিত নহয়।”

Verse 36

अथ संख्ये रथस्यैव शस्त्राणां च विसर्जनम्‌ | प्रयाचतां च शत्रूणां गमनं शरणस्य च

সঞ্জয়ে ক’লে— ৰণমধ্যত ৰথ ত্যাগ কৰি নামি অহা, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰা, শত্রুৰ ওচৰলৈ গৈ অভয় প্ৰাৰ্থনা কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শৰণ লোৱা— এইবোৰেই সেই মহাস্ত্ৰক শান্ত কৰাৰ উপায়। যি ৰণভূমিত এনে অস্ত্ৰে অবধ্য মানুহক পীড়া দিয়ে, সি নিজেও সকলো প্ৰকাৰেই পীড়িত হ’ব পাৰে।

Verse 37

एते प्रशमने योगा महास्त्रस्थ परंतप । सर्वथा पीडितो हि स्यादवध्यान्‌ पीडयन्‌ रणे

সঞ্জয়ে ক’লে— হে পৰন্তপ! এই মহাস্ত্ৰক শান্ত কৰাৰ উপায় এইবোৰেই: ৰণভূমিত ৰথৰ পৰা নামি অহা, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ত্যাগ কৰা, অভয় প্ৰাৰ্থনা কৰা আৰু শত্রুৰ শৰণ লোৱা। কিয়নো যি যুদ্ধে এই মহাস্ত্ৰে অবধ্যক পীড়া দিয়ে, সি নিজেও সকলো প্ৰকাৰেই পীড়িত হ’ব পাৰে।

Verse 38

तज्जग्राह पिता मह्य[ुमब्रवीच्चैव स प्रभु: । त्वं वधिष्यसि सर्वाणि शस्त्रवर्षाण्यनेकश:

সঞ্জয়ে ক’লে— তাৰ পাছত মোৰ পিতাই সেই দিব্য অস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰিলে, আৰু সেই সমৰ্থ প্ৰভুৱে মোক তাৰ উপদেশ দিলে। ভগৱানে ক’লে— “হে ব্ৰাহ্মণ! এই অস্ত্ৰে তুমি ৰণত সকলো শস্ত্ৰবৃষ্টি পুনঃপুনঃ বিনষ্ট কৰিবা।”

Verse 39

अनेनास्त्रेण संग्रामे तेजसा च ज्वलिष्यसि । एवमुक्त्वा स भगवान्‌ दिवमाचक्रमे प्रभु:

সঞ্জয়ে ক’লে— “এই অস্ত্ৰে তুমি ৰণত তেজে জ্বলি উঠিবা।” এইদৰে কৈ সেই প্ৰভু ভগৱান দিৱ্যলোকলৈ গ’ল।

Verse 40

एतन्नारायणादस्त्रं तत्‌ प्राप्त पितृबन्धुना । तेनाहं पाण्डवांश्वैव पज्चालान्‌ मत्स्यकेकयान्‌

সঞ্জয়ে ক’লে— এইয়াই সেই নাৰায়ণাস্ত্ৰ, যি পিতৃপক্ষৰ এজন বন্ধুৰ পৰা প্ৰাপ্ত হৈছিল। তাৰ প্ৰভাৱত মই পাণ্ডৱসকলক আৰু পাঞ্চাল, মৎস্য, কেকয়সকলকো (আক্রান্ত/বিহ্বল) হোৱা দেখিলোঁ।

Verse 41

यथा यथाहमिच्छेयं तथा भूत्वा शरा मम

সঞ্জয়ে ক’লে—“মই যেনেকৈ ইচ্ছা কৰোঁ, তেনেকৈ হৈ মোৰ শৰসমূহ তেনেকৈয়ে কাৰ্য কৰিব।”

Verse 42

यथेष्टमश्मवर्षेण प्रवर्षिष्ये रणे स्थित:

সঞ্জয়ে ক’লে—“ৰণমাজত অচল হৈ থিয় দি মই মোৰ ইচ্ছামতে শিলৰ বৰষুণ বৰষাম। লোহাৰ ঠোঁট থকা পক্ষীৰ দ্বাৰা মহাৰথীসকলকো খেদাই দিম, আৰু শত্রুসকলৰ ওপৰত তীক্ষ্ণ ধাৰযুক্ত পৰশুও বৰষাম—ইয়াত লেশমাত্রও সন্দেহ নাই।”

Verse 43

अयोमुखैश्न विहगैद्रावयिष्ये महारथान्‌ । परश्वधांश्व निशितानुत्स्रक्ष्येडहमसंशयम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—“লোহাৰ ঠোঁট থকা পক্ষীৰ দ্বাৰা মই মহাৰথীসকলকো খেদাই দিম, আৰু শত্রুসকলৰ ওপৰত তীক্ষ্ণ পৰশু নিক্ষেপ কৰিম—ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 44

सो<हं नारायणास्त्रेण महता शत्रुतापन: । शत्रून्‌ विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—“শত্রু-সন্তাপক মই এতিয়া মহৎ নাৰায়ণাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিম; পাণ্ডৱসকলক অপমানিত আৰু পীড়িত কৰি মোৰ সকলো শত্রুক বিধ্বংস কৰিম।”

Verse 45

मित्रब्रह्मगुरुद्रोही जाल्मक: सुविगर्लित: । पाञज्चालापसदश्चाद्य न मे जीवन्‌ विमोक्ष्यते

সঞ্জয়ে ক’লে—“মিত্ৰ, ব্ৰাহ্মণ আৰু গুৰুৰ প্ৰতি দ্ৰোহ কৰা, অতিশয় নিন্দিত, পাঞ্চালসকলৰ কলঙ্ক সেই ধৃষ্টদ্যুম্ন—আজি মোৰ হাতৰ পৰা জীৱন্তে ৰেহাই নাপাব।”

Verse 46

तच्छुत्वा द्रोणपुत्रस्य पर्यवर्तत वाहिनी । ततः सर्वे महाशड्खान्‌ दध्मु: पुरुषसत्तमा:,द्रोणपुत्र अश्वत्थामाकी वह बात सुनकर कौरवोंकी सेना लौट आयी। फिर तो सभी पुरुषश्रेष्ठ वीर बड़े-बड़े शंख बजाने लगे

দ্ৰোণপুত্ৰ অশ্বত্থামাৰ বাক্য শুনি কৌৰৱসেনা ঘূৰি আহিল। তাৰপিছত পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ বীৰসকলে মহাশঙ্খ ধ্বনি কৰি ৰণক্ষেত্ৰত পুনৰ উদ্যম জগালে।

Verse 47

भेरीक्षाभ्यहनन्‌ हृष्टा डिण्डिमांश्न सहस्रश: । तथा ननाद वसुधा खुरनेमिप्रपीडिता

উল্লসিত যোদ্ধাসকলে সহস্ৰ সহস্ৰ ভেৰী আৰু ডিণ্ডিম বজালে। ঘোঁৰাৰ খুৰ আৰু ৰথচক্ৰৰ চাপত পীড়িত বসুধাও গর্জি উঠিল।

Verse 48

स शब्दस्तुमुल: खं द्यां पृथिवीं च व्यनादयत्‌ । सबने प्रसन्न होकर रणभेरियाँ बजायीं, सहस्रों डंके पीटे, घोड़ोंकी टापों और रथोंके पहियोंसे पीड़ित हुई रणभूमि मानो आर्तनाद करने लगी। वह तुमुल ध्वनि आकाश, अन्तरिक्ष और भूतलको गुँजाने लगी ।।

সেই তুমুল শব্দে আকাশ, অন্তৰীক্ষ আৰু পৃথিৱী প্ৰতিধ্বনিত হ’ল। বৰষুণ-ধৰা মেঘৰ গর্জনৰ দৰে সেই ধ্বনি শুনি পাণ্ডৱসকলেও তাক লক্ষ্য কৰিলে।

Verse 49

समेत्य रथिनां श्रेष्ठा: सहिताश्चाप्यमन्त्रयन्‌ । मेघकी गम्भीर गर्जनाके समान उस तुमुलनादको सुनकर श्रेष्ठ पाण्डव महारथी एकत्र होकर गुप्त मन्त्रणा करने लगे || ४८ ई ।।

মেঘৰ গম্ভীৰ গর্জনৰ দৰে সেই তুমুলনাদ শুনি পাণ্ডৱৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰথীসকল একত্ৰ হৈ গোপনে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ ধৰিলে। ইফালে, হে ভাৰত! দ্ৰোণপুত্ৰ অশ্বত্থামাই সেই কথা কৈ জল আচমন কৰিলে।

Verse 50

प्रादुश्षकार तद्‌ दिव्यमस्त्रं नारायणं तदा,भारत! द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने पूर्वोक्त बात कहकर जलसे आचमन करके उस समय उस दिव्य नारायणास्त्रको प्रकट किया

তাৰপিছত সি সেই ক্ষণতে সেই দিব্য নাৰায়ণাস্ত্ৰ প্ৰাদুৰ্ভূত কৰিলে।

Verse 56

द्वयमेतद्‌ भवेद्‌ राजन्‌ वधस्तत्र प्रशस्यते । “धर्मपुत्र युधिष्ठिरका क्रूरतापूर्ण नीच कर्म मैंने सुन लिया। राजन्‌! जो लोग युद्धमें प्रवृत्त होते हैं

সঞ্জয়ে ক’লে—ৰাজন! এই অৱস্থাত কেৱল দুটা পৰিণাম; আৰু তাত বধকেই অধিক ‘প্ৰশংসনীয়’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 66

न स दुःखाय भवति तथा दृष्टो हि स द्विजै: । 'संग्राममें जूझते हुए वीरको यदि न्यायानुकूल वध प्राप्त हो जाय, तो वह दुःखका कारण नहीं होता; क्योंकि द्विजोंने युद्धके इस परिणामको देखा है

সঞ্জয়ে ক’লে—এনে মৃত্যু দুখৰ কাৰণ নহয়; কিয়নো দ্বিজসকলে মানি লৈছে যে যুদ্ধত যুঁজ দি থকা বীৰে যদি ন্যায়ানুগতভাবে বধ পায়, তেন্তে সেয়া শোকযোগ্য নহয়।

Verse 93

कथमन्ये करिष्यन्ति पुत्रेभ्य: पुत्रिण: स्पृहाम्‌ । “मेरे जीते-जी यदि पिताको अपने केश पकड़े जानेका अपमानपूर्ण कष्ट उठाना पड़ा, तब दूसरे पुत्रवान्‌ पुरुष किसलिये पुत्रोंकी अभिलाषा करेंगे?

সঞ্জয়ে ক’লে—মই জীয়াই থাকোঁতে যদি মোৰ পিতাই চুলি ধৰি টানাৰ অপমানজনক যন্ত্ৰণা সহিবলগীয়া হ’ল, তেন্তে আন পুত্ৰবান পুৰুষসকলে কিয় পুত্ৰ কামনা কৰিব?

Verse 133

तस्याद्य धर्मराजस्य भूमि: पास्यति शोणितम्‌ । साथ ही मिथ्यावादी पाण्डुपुत्र युधिष्ठिरको भी यह अत्यन्त नीच कर्म करनेके कारण इसका दारुण परिणाम देखना पड़ेगा। जिसने छल करके आचार्यसे उस समय शस्त्र रखवा दिया था

আজি সেই ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰৰ ৰক্ত এই পৃথিৱীয়ে পান কৰিব; যিয়ে ছল কৰি সেই সময়ত আচাৰ্যৰ হাতৰ পৰা অস্ত্ৰ নামোৱাই দিছিল, সেই মিথ্যাবাদী পাণ্ডুপুত্ৰই এই নীচ কৰ্মৰ দাৰুণ ফল দেখিব লাগিব।

Verse 173

प्रेत्य चेह च सम्प्राप्तास्त्रायन्ते महतो भयात्‌ । “कुरुनन्दन! पांचालोंका वध करके ही मैं शान्ति पा सकूँगा। पुरुषसिंह! मनुष्य इसीलिये पुत्रोंकी इच्छा करते हैं कि वे प्राप्त होनेपर इहलोक और परलोकमें भी महान्‌ भयसे रक्षा करेंगे

সঞ্জয়ে ক’লে—প্ৰাপ্ত হ’লে তেওঁলোকে ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োতে—মহাভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

Verse 195

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि अश्वृत्थामक्रो थे पजञ्चनवत्यधिकशततमो<ध्याय:

এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বত নাৰায়ণাস্ত্ৰ-মোক্ষণ-পৰ্বৰ অন্তৰ্গত ‘অশ্বত্থামাৰ ক্ৰোধ’ নামৰ একশ পঁচানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 196

य॑ं सम द्रोण: सुतं प्राप्प केशग्रहमवाप्तवान्‌ । मेरे दिव्यास्त्रोंको धिक्‍कार है! मेरे इन दोनों भुजाओंको धिक्कार है! तथा मेरे पराक्रमको धिक्कार है!! जब कि मेरे-जैसे पुत्रको पाकर आचार्य द्रोणने केशग्रहणका अपमान उठाया

সঞ্জয়ে ক’লে— ধিক্ মোৰ দিব্যাস্ত্ৰসমূহক! ধিক্ মোৰ এই দুটা বাহুক! ধিক্ মোৰ পৰাক্ৰমক! কিয়নো মোৰ দৰে পুত্ৰ লাভ কৰিও আচার্য দ্ৰোণক কেশগ্ৰহণৰ অপমান সহিবলগীয়া হ’ল।

Verse 206

परलोकगतस्यापि भविष्याम्यनृण: पितु: । “भरतश्रेष्ठ! अब मैं ऐसा प्रयत्न करूँगा, जिससे परलोकमें गये हुए पिताके ऋणसे मुक्त हो सकूँ

হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! মোৰ পিতা পৰলোকগামী হ’লেও, পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ মই তেনে প্ৰচেষ্টা কৰিম।

Verse 213

पितुर्वधममृष्यंस्तु वक्ष्याम्यद्येह पौरुषम्‌ । “यद्यपि श्रेष्ठ पुरुषको कभी अपनी प्रशंसा नहीं करनी चाहिये, तथापि अपने पिताके वधको न सह सकनेके कारण आज मैं यहाँ अपने पुरुषार्थका वर्णन कर रहा हूँ

সঞ্জয়ে ক’লে— পিতৃবধ সহিব নোৱাৰি আজি ইয়াত মই মোৰ পৌৰুষৰ কথা ক’ম। যদিও শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষে আত্মপ্ৰশংসা কৰা উচিত নহয়, তথাপি পিতাৰ বধৰ আঘাতে মোক এইদৰে ক’বলৈ বাধ্য কৰিছে।

Verse 226

मृद्नतः सर्वसैन्यानि युगान्तमिव कुर्वत: । आज मैं सारी सेनाओंको रौंदता हुआ प्रलय-कालका दृश्य उपस्थित करूँगा। अतः आज श्रीकृष्णसहित समस्त पाण्डव मेरा पराक्रम देखें

সঞ্জয়ে ক’লে— সি আজি সকলো সেনাক পদদলিত কৰি যুগান্তৰ দৰে দৃশ্য উপস্থিত কৰিব। সেয়ে আজি শ্ৰীকৃষ্ণসহ সকলো পাণ্ডৱে তাৰ পৰাক্ৰম চাওক।

Verse 233

अद्य शक्ता रणे जेतुं रथस्थ॑ मां नरषभा: । आज रणभूमिमें रथपर बैठे हुए मुझ अश्वत्थामाको न तो देवता, न गन्धर्व, न असुर, न राक्षस और न कोई श्रेष्ठ मानव वीर ही परास्त कर सकते हैं

সঞ্জয় ক’লে—আজি মই ৰথাৰূঢ় হৈ যুদ্ধলৈ সাজু; জয় লাভ কৰিবলৈ সক্ষম। এই ৰণভূমিত ৰথস্থ মোক—অশ্বত্থামাক—না দেৱতা, না গন্ধৰ্ব, না অসুৰ, না ৰাক্ষস, আৰু কোনো শ্ৰেষ্ঠ মানৱ বীৰেও পৰাজিত কৰিব নোৱাৰে।

Verse 403

विद्रावयिष्यामि रणे शचीपतिरिवासुरान्‌ । “इस प्रकार पिताने भगवान्‌ नारायणसे यह अस्त्र प्राप्त किया और उनसे मुझे इसकी प्राप्ति हुई है। उसी अस्त्रसे मैं रणभूमिमें पाण्डव

যুদ্ধত মই শচীপতি ইন্দ্ৰে যেনেকৈ অসুৰসকলক খেদাই পঠিয়াইছিল, তেনেকৈ তেওঁলোকক পলায়ন কৰাম।

Verse 413

निपतेयु: सपत्नेषु विक्रमत्स्वपि भारत । “भारत! मैं जैसा-जैसा चाहूँगा, वैसा ही रूप धारण करके मेरे बाण शत्रुओंके पराक्रम करनेपर भी उनपर पड़ेंगे

হে ভাৰত! শত্রুসকলে পৰাক্ৰম দেখুৱালেও, মই যেনেকৈ ইচ্ছা কৰোঁ তেনেকৈ ৰূপ ধৰি মোৰ বাণ সেই প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ ওপৰতে পতিত হ’ব।