Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

दुःशासन-सहदेव-संक्षोभः; भीम-राधेय-गदायुद्धम्; द्रोण-पार्थ-अस्त्रसंग्रामः

Duhshasana–Sahadeva Clash; Bhima–Karna Mace Exchange; Drona–Arjuna Astra Duel

निकृत्य पृथिवीं चक्रे भीम: शोणितकर्दमाम्‌ । अभीषाह तथा शूरसेन देशके रणदुर्मद क्षत्रियोंको भी काट-काटकर भीमसेनने वहाँकी भूमिको खूनसे कीचड़मयी बना दिया ।। ४ ई ।। यौधेयानद्रिजान्‌ राजन्‌ मद्रकान्मालवानपि

nikṛtya pṛthivīṃ cakre bhīmaḥ śoṇita-kardamām | abhīṣāḥ tathā śūrasena-deśake raṇa-durmada-kṣatriyān api kāṭa-kāṭa-kara bhīmaseno vahāṃ bhūmiṃ khūna-se kīcaḍa-mayīṃ cakāra || yautheyān adrījān rājan madrakān mālavān api ||

সঞ্জয়ে ক’লে—যোদ্ধাসকলক নিধন কৰি ভীমে পৃথিৱীক ৰক্ত-কাদাময় কৰি তুলিলে। সেইদৰে শূৰসেন দেশৰ ৰণোন্মত্ত ক্ষত্ৰিয়সকলকো তেওঁ কাটি কাটি পেলালে, আৰু তাত ভূমি কুৰুধিৰে কাদাময় হ’ল। হে ৰাজন, যৌধেয়, পৰ্বতবাসী জন, মদ্ৰক আৰু মালৱসকলকো তেওঁ তেনেদৰে নিধন কৰিলে।

निकृत्यhaving cut down / having slaughtered
निकृत्य:
TypeVerb
Rootनि + कृ (कृञ् करणे)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral for gerund)
पृथिवीम्the earth/ground
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
Formfeminine, accusative, singular
चक्रेmade
चक्रे:
TypeVerb
Rootकृ (कृञ् करणे)
Formperfect (liṭ), 3rd, singular, ātmanepada
भीमःBhima
भीमः:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
Formmasculine, nominative, singular
शोणितकर्दमाम्muddy with blood (blood-mire)
शोणितकर्दमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशोणित-कर्दमा
Formfeminine, accusative, singular
यौधेयान्the Yaudheyas
यौधेयान्:
Karma
TypeNoun
Rootयौधेय
Formmasculine, accusative, plural
द्रिजान्the Drijas (a people/tribe)
द्रिजान्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रिज
Formmasculine, accusative, plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, vocative, singular
मद्रकान्the Madrakas
मद्रकान्:
Karma
TypeNoun
Rootमद्रक
Formmasculine, accusative, plural
मालवान्the Malavas
मालवान्:
Karma
TypeNoun
Rootमालव
Formmasculine, accusative, plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

संयज उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīma (Bhīmasena)
Ś
Śūrasena (country/region)
K
Kṣatriyas
Y
Yautheyas
A
Adrījas (hill-men)
M
Madrakas
M
Mālavās
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'rājan')

Educational Q&A

The verse underscores the moral weight and destructive consequence of war: even when framed as Kṣatriya duty, unchecked battle-fury turns the very earth into a symbol of suffering, reminding the listener that victory is purchased through grievous loss.

Sañjaya reports to the king that Bhīma is cutting down multiple allied warrior-groups—those of Śūrasena as well as the Yautheyas, hill-men, Madrakas, and Mālavas—so intensely that the battlefield ground becomes a mire of blood.