Shloka 33
अलायुधस्य भीमवधसंकल्पः
Alāyudha’s Resolve to Confront Bhīma
“आपका रहस्य गूढ़ है। आप सबके आदि कारण और इस जगतके स्वामी हैं। आप ही परमदेव, नारायण, परमात्मा और ईश्वर हैं। ज्ञानस्वरूप श्रीहरि तथा मुमुक्षुओंके परम आश्रय भगवान् विष्णु भी आप ही हैं। आपके यथार्थ स्वरूपको देवता भी नहीं जानते हैं। आप ही परम पुराणपुरुष तथा पुराणोंसे भी परे हैं ।। एवमादिगुणानां ते कर्मणां दिवि चेह च | अतीतभूतभव्यानां संख्यातात्र न विद्यते,“आपके ऐसे-ऐसे गुणों तथा भूत, वर्तमान एवं भविष्यकालमें होनेवाले कर्मोकी गणना करनेवाला इस भूलोकमें या स्वर्गमें भी कोई नहीं है। जैसे इन्द्र देवताओंकी रक्षा करते हैं, उसी प्रकार हम सब लोग आपके द्वारा सर्वथा रक्षणीय हैं। हमें आप सर्वगुणसम्पन्न सुहृदके रूपमें प्राप्त हुए हैं"
sañjaya uvāca | āpaka rahasya gūḍha hai | āpa sabake ādi-kāraṇa aura isa jagat-ke svāmī haiṃ | āpa hī paramadeva, nārāyaṇa, paramātmā aura īśvara haiṃ | jñāna-svarūpa śrīhari tathā mumukṣu-gaṇa ke parama āśraya bhagavān viṣṇu bhī āpa hī haiṃ | āpake yathārtha svarūpa ko devatā bhī nahīṃ jānate haiṃ | āpa hī parama purāṇa-puruṣa tathā purāṇoṃ se bhī pare haiṃ || evam-ādi-guṇānāṃ te karmaṇāṃ divi ceha ca | atīta-bhūta-bhavyānāṃ saṅkhyātātra na vidyate || āpake aise-aise guṇoṃ tathā bhūta, vartamāna evaṃ bhaviṣya-kāla meṃ hone-vāle karmoṃ kī gaṇanā karane-vālā isa bhūloka meṃ yā svarga meṃ bhī koī nahīṃ hai | jaise indra devatāoṃ kī rakṣā karate haiṃ, usī prakāra ham sab log āpake dvārā sarvathā rakṣaṇīya haiṃ | hameṃ āpa sarva-guṇa-sampanna suhṛd ke rūpa meṃ prāpta hue haiṃ |
সঞ্জয়ে ক’লে—“আপোনাৰ ৰহস্য অতি গূঢ়। আপুনি সকলোৰে আদিকাৰণ আৰু এই জগতৰ স্বামী। আপুনিয়েই পৰমদেৱ—নাৰায়ণ, পৰমাত্মা আৰু সৰ্বাধিপতি ঈশ্বৰ। আপুনিয়েই জ্ঞানস্বৰূপ শ্ৰীহৰি, আৰু মোক্ষকামীসকলৰ পৰম আশ্ৰয় ভগৱান বিষ্ণুও আপুনিয়েই। দেৱতাসকলেও আপোনাৰ যথাৰ্থ স্বৰূপ নাজানে। আপুনিয়েই আদ্য পৰম পুৰুষ, আৰু পুৰাণসমূহৰো ঊৰ্ধ্বে। আপোনাৰ এনে-এনে গুণ আৰু ভূত-বৰ্তমান-ভৱিষ্যতত সংঘটিত কৰ্মসমূহ গণনা কৰিব পৰা কোনো নাই—না পৃথিৱীত, না স্বৰ্গত। যেনেকৈ শক্র (ইন্দ্ৰ) দেৱতাসকলক ৰক্ষা কৰে, তেনেকৈ আমিও সকলো আপোনাৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণৰূপে ৰক্ষিত হ’বলগীয়া। সৰ্বগুণসম্পন্ন সুহৃদ্ ৰূপে আপুনি আমাক লাভ হৈছে।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage teaches the immeasurability of the Supreme Lord’s nature and deeds: even gods cannot fully know Him, and no being can enumerate His qualities or actions across time. Ethically, it frames proper human posture as humility, reliance on divine protection, and recognizing the Lord as a benevolent friend and refuge—especially for seekers of liberation.
In the Drona Parva’s war setting, Sanjaya delivers a hymn-like praise (stuti), identifying the addressed figure with Nārāyaṇa/Viṣṇu/Hari and declaring His transcendence. He then draws an analogy—Indra protecting the gods—to express that the speakers (and their side) depend on this divine protector and have obtained Him as a trustworthy well-wisher.