Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

अन्धकार-रजःसंमूढे रणाङ्गणे प्रदीपप्रकाशः | Illumination of the Army in Darkness and Dust

जैसे दो हाथी अपने दाँतोंसे एक-दूसरेपर आघात करते हैं, उसी प्रकार वे शत्रुदमन वीर अपने बाणोंद्वारा एक-दूसरेके शरीरोंको विदीर्ण करते हुए सुशोभित हो रहे थे ।। नादयन्तौ प्रहर्षन्ती विक्रीडन्तो परस्परम्‌ । मण्डलानि विकुर्वाणौ रथाभ्यां रथसत्तमौ,रथियोंमें श्रेष्ठ भीम और कर्ण सिंहनाद करते, अत्यन्त हर्षसे उत्फुल्ल हो उठते और आपसमें खेल-सा करते हुए रथोंद्वारा मण्डलगतिसे विचरते थे

sañjaya uvāca | yathā dvau hastinau dantābhyām anyonyam āghātayataḥ, tathā tau śatrudamanau vīrau śarair anyonyasya śarīre vidārayantau śobhamānau babhūvatuḥ || nādayantau praharṣantau vikrīḍantau parasparam | maṇḍalāni vikurvāṇau rathābhyāṃ rathasattamau ||

সঞ্জয় ক’লে—দুটা হাতীয়ে দাঁতেৰে ইজনে সিজনক আঘাত কৰা দৰে, সেই দুজন মহাবলী অরিন্দমে শৰদ্বাৰা পৰস্পৰৰ দেহ বিদীৰ্ণ কৰিও দীপ্তিমান হৈ আছিল। গর্জন কৰি, অতিশয় হর্ষে উল্লসিত হৈ, যেন খেলাচ্ছলে, ৰথীদের শ্ৰেষ্ঠ ভীম আৰু কৰ্ণে নিজৰ ৰথেৰে মণ্ডলাকাৰ গতি কৰি ঘূৰি ফুৰিছিল।

नादयन्तौroaring, causing (a roar)
नादयन्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootनादयत् (√नद्)
FormMasculine, Nominative, Dual
प्रहर्षन्तीrejoicing, exulting
प्रहर्षन्ती:
Karta
TypeVerb
Rootप्रहर्षन्त् (प्र+√हृष्)
FormMasculine, Nominative, Dual
विक्रीडन्तौsporting, playing
विक्रीडन्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootविक्रीडत् (वि+√क्रीड्)
FormMasculine, Nominative, Dual
परस्परम्mutually, with each other
परस्परम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
मण्डलानिcircles, circular courses
मण्डलानि:
Karma
TypeNoun
Rootमण्डल
FormNeuter, Accusative, Plural
विकुर्वाणौmaking, forming (performing)
विकुर्वाणौ:
Karta
TypeVerb
Rootविकुर्वाण (वि+√कृ)
FormMasculine, Nominative, Dual
रथाभ्याम्by/with (their) two chariots
रथाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Dual
रथसत्तमौthe two best of chariot-warriors
रथसत्तमौ:
Karta
TypeNoun
Rootरथसत्तम
FormMasculine, Nominative, Dual

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhima
K
Karna
C
chariots
A
arrows
E
elephants (simile)

Educational Q&A

The verse highlights the Kshatriya ideal of fearless engagement and mastery in battle, while also implying an ethical tension: even when warriors display splendor and joy in combat, the reality is mutual wounding and the heavy karmic cost of violence.

Sanjaya describes Bhima and Karna locked in a fierce chariot duel. They roar, feel exhilarated, and maneuver in circles (maṇḍalas) as they exchange arrow volleys that tear into each other’s bodies, likened to two elephants clashing tusks.