Adhyāya 113: Karṇa–Bhīma Śaravarṣa and the Battlefield Aftermath (कर्णभीमशरवर्षः)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल १०५ श्लोक हैं) निफमशा (0) अमन न एकादरशाधिकशततमोड< ध्याय: सात्यकि और युधिष्ठिरका संवाद संजय उवाच प्रीतियुक्ते च हृद्यं च मधुराक्षरमेव च । कालयुक्तं च चित्र च न्याय्यं यच्चापि भाषितुम्,संजय कहते हैं--राजन्! धर्मराजका वह वचन प्रेमपूर्ण, मनको प्रिय लगनेवाला, मधुर अक्षरोंसे युक्त, सामयिक, विचित्र, कहनेयोग्य तथा न््यायसंगत था। भरतश्रेष्ठ! उसे सुनकर शिनिप्रवर सात्यकिने युधिष्ठिरको इस प्रकार उत्तर दिया--
sañjaya uvāca | prītiyuktaṃ ca hṛdyaṃ ca madhurākṣaram eva ca | kālayuktaṃ ca citraṃ ca nyāyyaṃ yac cāpi bhāṣitum |
সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! ধৰ্মৰাজৰ সেই বাক্য স্নেহপূৰ্ণ, হৃদয়গ্ৰাহী, মধুৰ অক্ষৰেৰে গাঁথা, সময়োচিত, ভাৱভঙ্গিত বিচিত্ৰ, ক’বলৈ যোগ্য আৰু ন্যায়সঙ্গত আছিল। ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! সেয়া শুনি শিনিসকলৰ মাজত প্ৰৱৰ সাত্যকিয়ে এইদৰে যুধিষ্ঠিৰক উত্তৰ দিলে।
संजय उवाच
The verse highlights an ethical ideal of speech: words should be affectionate, heart-pleasing, gentle in expression, timely, meaningful/striking, and aligned with justice. In a war setting, it underscores that dharma is also maintained through disciplined, considerate communication.
Sanjaya reports to the king that Yudhiṣṭhira has spoken in a commendable manner. After hearing Yudhiṣṭhira’s well-formed statement, Sātyaki prepares to respond, introducing the forthcoming dialogue between them.