Shloka 50
Droṇa’s Conditional Boon: The Plan to Capture Yudhiṣṭhira (द्रोणेन युधिष्ठिरग्रहणोपायः)
क्रूर: सर्वविनाशाय कालो5सौ नातिवर्तते । युधिष्ठटिरको धर्मका स्वाभाविक फल प्राप्त हुआ है, किंतु मेरे पुत्रोंकी उसका फल नहीं मिल रहा है। सबका विनाश करनेके लिये प्राप्त हुआ यह क्रूर काल बीत नहीं रहा है ।। अन्यथा चिन्तिता हार्था नरैस्तात मनस्विभि:
krūraḥ sarva-vināśāya kālo 'sau nātivartate | yudhiṣṭhiraḥ dharmakaḥ svābhāvika-phala-prāptaḥ, kintu me putrāṇāṃ tasya phalaṃ naiva labhyate | sarvasya vināśaṃ kartum prāptaḥ ayaṃ krūraḥ kālo na vyatīyate || anyathā cintitā hy arthā narais tāta manasvibhiḥ |
সকলোৰে বিনাশ সাধনৰ বাবে অহা এই নিষ্ঠুৰ কাল অতিক্ৰম নহয়। যুধিষ্ঠিৰে ধৰ্মৰ স্বাভাৱিক ফল লাভ কৰিছে; কিন্তু মোৰ পুত্ৰসকলে সেই ফল নাপায়। সৰ্বনাশৰ বাবে উপস্থিত এই নিষ্ঠুৰ কাল আঁতৰি নাযায়। নহ’লে, হে তাত, মনস্বী লোকসকলে যি ফল চিন্তা কৰিছিল, সেয়া ভিন্ন হ’লহেঁতেন।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts moral causality (dharma yielding its natural fruit) with the overpowering force of Kāla (Time/Fate) during catastrophic war: even when righteousness exists, destructive Time can prevent expected rewards from manifesting for everyone.
Vaiśampāyana reports a reflection on the war’s grim inevitability: Time has arrived for widespread destruction and will not pass; although Yudhiṣṭhira is portrayed as receiving the rightful fruit of dharma, the speaker laments that his own sons are not receiving such a favorable outcome.