Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

कर्णभीमयुद्धम्

Karna–Bhīma Combat Report

इत्यासीत्‌ सुमहाउ्छब्द: पाण्डुसैन्यस्य भारत । भारत! माननीय नरेश! पाण्डुसेनामें यह महान्‌ कोलाहल होने लगा कि *राजा मारे गये, राजा मारे गये' ।। ततस्त्वरितमारुह्म सहदेवरथं नृप: । अपायाज्जवनैरश्वैः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर:,तदनन्तर कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिर तुरंत ही सहदेवके रथपर आरूढ़ हो अपने वेगशाली घोड़ोंद्वारा वहाँसे हट गये

ity āsīt sumahāñ chabdaḥ pāṇḍu-sainyasya bhārata | rājā māritaḥ rājā mārita iti || tataḥ tvaritam āruhya sahadeva-rathaṃ nṛpaḥ | apāyāj javanaiḥ aśvaiḥ kuntī-putro yudhiṣṭhiraḥ ||

সঞ্জয়ে ক’লে— “হে ভাৰত! পাণ্ডৱসেনাত এক ভয়ংকৰ মহাকোলাহল উঠিল— ‘ৰাজা নিহত, ৰাজা নিহত!’ তাৰ পাছত কুন্তীপুত্ৰ ৰজা যুধিষ্ঠিৰ তৎক্ষণাৎ সহদেৱৰ ৰথত আৰোহণ কৰি, দ্ৰুতগামী অশ্বদ্বাৰা সেখানৰ পৰা আঁতৰি গ’ল।”

इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Lan), 3, singular, Parasmaipada
सुमहान्very great
सुमहान्:
TypeAdjective
Rootसुमहान् (सु + महान्)
Formmasculine, nominative, singular
उच्छब्दःuproar, loud noise
उच्छब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootउच्छब्द
Formmasculine, nominative, singular
पाण्डु-सैन्यस्यof the Pandu-army
पाण्डु-सैन्यस्य:
TypeNoun
Rootपाण्डु-सैन्य
Formneuter, genitive, singular
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
Formmasculine, vocative, singular
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
त्वरितम्quickly
त्वरितम्:
TypeIndeclinable
Rootत्वरित
आरुह्यhaving mounted
आरुह्य:
TypeVerb
Rootआ-रुह्
Formabsolutive (ktvā/lyap), Parasmaipada
सहदेव-रथम्Sahadeva's chariot
सहदेव-रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहदेव-रथ
Formmasculine, accusative, singular
नृपःthe king
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
Formmasculine, nominative, singular
अपायात्departed, withdrew
अपायात्:
TypeVerb
Rootअप-या
FormImperfect (Lan), 3, singular, Parasmaipada
जवनैःswift
जवनैः:
TypeAdjective
Rootजवन
Formmasculine, instrumental, plural
अश्वैःby horses
अश्वैः:
Karana
TypeNoun
Rootअश्व
Formmasculine, instrumental, plural
कुन्ती-पुत्रःKunti's son
कुन्ती-पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootकुन्ती-पुत्र
Formmasculine, nominative, singular
युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, nominative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address Bhārata)
P
Pāṇḍava army (Pāṇḍu-sainya)
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī
S
Sahadeva
C
chariot
H
horses

Educational Q&A

The verse highlights how quickly collective fear and rumor can shake an army’s morale, and how a leader must respond decisively. It also raises an ethical tension in war: preserving the king (and thus the cause and order of the army) may require immediate withdrawal rather than impulsive engagement.

A loud cry spreads through the Pāṇḍava forces that “the king has been slain.” In response, Yudhiṣṭhira rapidly mounts Sahadeva’s chariot and departs from the spot with swift horses, indicating a sudden retreat or repositioning amid battlefield confusion.