Shloka 59
Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
कर्णाटका महिषका विकल्पा मूषकास्तथा । झिल्लिका: कुन्तलाश्वैव सौहदा नभकानना:
karṇāṭakā mahiṣakā vikalpā mūṣakās tathā | jhillikāḥ kuntalāś caiva sauhadā nabhakānanāḥ ||
সঞ্জয়ে ক’লে—দক্ষিণৰ লোকসকলৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক, মহিষক, বিকল্প আৰু মূষক; লগতে ঝিল্লিক, কুন্তল, সৌহদ আৰু নভকানন অঞ্চলৰ বাসিন্দাও আছিল। এইদৰে দক্ষিণাপথৰ বহু জনপদৰ উল্লেখে মহাকাব্য দেখুৱায় যে কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধ সৰ্বভাৰতীয় ৰাজনৈতিক সম্পৰ্কলৈকে বিস্তৃত হৈছিল, আৰু তাৰ নৈতিক ভাৰো তেনেদৰেই ব্যাপক।
संजय उवाच
Educational Q&A
This verse is not a direct moral injunction but an epic device: by listing many peoples, it underscores the scale of the war and the collective responsibility and consequence when rulers and communities are drawn into adharma-driven conflict.
Sañjaya is enumerating various southern janapadas (peoples/regions) as part of a broader geographical catalogue, situating the armies and alliances connected to the Kurukṣetra war.