Shloka 7
महाव्यूहप्रवर्तनम् / Deployment of the Great Battle Arrays
तेनैवमुक्त: प्रहसन् महात्मा दुर्योधनं मन्युगतं विदित्वा । त॑ं प्रत्युवाचाविमना मनस्वी गड्डासुतः शस्त्रभूृतां वरिष्ठ:,दुर्योधनके ऐसा कहनेपर और उसे क्रोधमें भरा हुआ जानकर शश्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ मनस्वी महात्मा गंगानन्दन भीष्मने जोर-जोरसे हँसते हुए प्रसन्न मनसे उसे इस प्रकार उत्तर दिया--
tenaivam uktaḥ prahasan mahātmā duryodhanaṁ manyugataṁ viditvā | taṁ pratyuvācāvimanā manasvī gaṅgāsutaḥ śastrabhṛtāṁ variṣṭhaḥ ||
দুৰ্যোধনে এনেদৰে কোৱাৰ পিছত আৰু তেওঁ ক্ৰোধত আচ্ছন্ন বুলি জানি, অস্ত্ৰধাৰীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ মনস্বী মহাত্মা গঙ্গাপুত্ৰ ভীষ্মে উচ্চহাস কৰি, অচঞ্চল চিত্তে তেওঁক এইদৰে উত্তৰ দিলে।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral-psychological contrast: anger (manyu) clouds judgment, while a steady, unagitated mind (avimanāḥ, manasvī) is fit to counsel and lead. Bhīṣma’s laughter signals confidence and a measured response rather than being drawn into Duryodhana’s agitation.
Sañjaya reports that after Duryodhana speaks (apparently in anger), Bhīṣma—son of Gaṅgā and the foremost among warriors—recognizes Duryodhana’s wrath, laughs aloud, and replies calmly, setting up Bhīṣma’s counsel or counterpoint to Duryodhana’s emotional stance.