Shloka 65
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
खड़गेनान्यांश्व चिच्छेद नादेनान्यांश्व भीषयन् । ऊरुवेगेन चाप्यन्यान् पातयामास भूतले
khaḍgenānyāṁś ca ciccheda nādenānyāṁś ca bhīṣayan | ūruvegena cāpy anyān pātayāmāsa bhūtale ||
সঞ্জয়ে ক’লে—তেওঁ খড়্গেৰে বহুজনক ছিন্ন কৰিলে, নিজৰ ভয়ংকৰ নাদেৰে বহুজনক ভীত কৰিলে, আৰু উৰুৰ বেগেৰে আন বহুজনক ভূমিত পেলাই দিলে। এইদৰে যুদ্ধোন্মাদনাত কেতিয়াবা পায়েৰে পিষি, কেতিয়াবা ওপৰলৈ নিক্ষেপ কৰি আছাড় দি, কেতিয়াবা অস্ত্ৰেৰে কাটি, কেতিয়াবা ভয়তে শক্তি ভাঙি—ভীমে সংহাৰ চলাই গ’ল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, power operates through multiple instruments—weaponry, physical force, and fear. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: kṣatriya duty in battle can demand ferocity, yet the narrative simultaneously exposes the dehumanizing, fear-driven mechanics of violence.
Sañjaya describes a warrior’s overwhelming onslaught: he cuts down opponents with a sword, terrifies others with a thunderous roar, and knocks many to the ground through sheer bodily force (described as the ‘force of the thighs’), portraying a chaotic scene of rout and slaughter.