Shloka 65
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
सदेवासुरगन्धर्वैलॉकैरपि महारथौ । वहाँ आये हुए देवता, गन्धर्व, चारण और महर्षिगण उन दोनोंका पराक्रम देखकर आपसमें कहने लगे कि ये दोनों महारथी वीर रोषावेशमें भरे हुए हैं; अतः ये देवता, असुर और गन्धर्वोसहित सम्पूर्ण लोकोंके द्वारा भी किसी प्रकार जीते नहीं जा सकते ।। ६३-६४ - आश्चर्यभूतं लोकेषु युद्धमेतन्महाद्भुतम्,सधनु: सरथ: साथश्वः प्रवपन् सायकान् रणे । यह अत्यन्त अद्भुत युद्ध सम्पूर्ण लोकोंके लिये आश्चर्यजनक घटना है। भविष्यमें ऐसे युद्ध होनेकी किसी प्रकार भी सम्भावना नहीं है। बुद्धिमान पार्थ रणभूमिमें भीष्मको कदापि जीत नहीं सकते; क्योंकि वे समरभूमिमें रथ, घोड़े और धनुषसहित उपस्थित हो बाणोंको बीजकी भाँति बो रहे हैं
sañjaya uvāca | sadevāsura-gandharva-lokair api mahārathau | tatra āgatā devatā gandharvāś cāraṇā maharṣayaś ca tayor vīryaṃ dṛṣṭvā parasparaṃ prāhuḥ—etau mahārathī vīra-rosāveśa-paripūrṇau; ataḥ sarva-lokaiḥ sadevāsuraiḥ sagandharvaiś ca kathaṃcid api na jetavyau || āścaryabhūtaṃ lokeṣu yuddham etan mahādbhutam | sadhanur sarathaḥ sāśvaḥ pravapan sāyakān raṇe | na bhaviṣyati bhūyo ’pi yuddham īdṛśam iti | buddhimān api pārtho raṇabhūmau bhīṣmaṃ kadācana na jetum arhati, yato ’sau samare ratha-aśva-dhanuḥ-samanvitaḥ bījavat sāyakān vikirati ||
সঞ্জয়ে ক’লে—দেৱ, অসুৰ আৰু গন্ধৰ্বসহ সকলো লোকেও সেই দুয়োকে পৰম মহাৰথী বুলি গণ্য কৰিছিল। তাত সমবেত দেৱতা, গন্ধৰ্ব, চাৰণ আৰু মহর্ষিসকলে তেওঁলোকৰ পৰাক্ৰম দেখি পৰস্পৰে ক’লে—“এই দুয়ো বীৰ বীৰৰোষেৰে পৰিপূৰ্ণ; সেয়ে দেৱ-অসুৰ-গন্ধৰ্বসহ সমগ্ৰ লোক একেলগে হ’লেও কোনো উপায়ে তেওঁলোকক জয় কৰিব নোৱাৰে।” “এই যুদ্ধ সকলো লোকৰ বাবে আশ্চৰ্যজনক, সত্যই মহাদ্ভুত। ভৱিষ্যতে পুনৰ কেতিয়াও এনে যুদ্ধ নহ’ব। ধনু, ৰথ আৰু অশ্বসহ সমৰত স্থিত ভীষ্মে বীজ সিঁচাৰ দৰে শৰ বৰ্ষাই আছে; সেয়ে জ্ঞানী আৰু পৰাক্ৰমী পাৰ্থেও ৰণভূমিত তেওঁক পৰাভূত কৰিব নোৱাৰে।”
संजय उवाच