Previous Verse
Next Verse

Shloka 111

गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह

Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation

वारयित्वा शरैघोरिे: श्वेतमेवाभिदुद्रुवे । भरतवंशियोंके उन पितामहने युद्धस्थलमें सौ बाणोंसे सात्यकिको, बीस सायकोंद्वारा धष्टद्यम्मनको और पाँच बाणोंसे केकयराजकुमारको क्षत-विक्षत कर दिया। इस प्रकार आपके पिता भीष्मने अपने भयंकर बाणोंद्वारा उन सम्पूर्ण महाधनुर्धरोंको जहाँके तहाँ रोककर पुनः श्वेतपर ही आक्रमण किया || १०९-११० हू || तत: शरं मृत्युसमं भारसाधनमुत्तमम्‌,तदनन्तर महाबली भीष्मने धनुषको खींचकर उसके ऊपर एक मृत्युके समान भयंकर, भारी-से-भारी लक्ष्यको बेधनेमें समर्थ, उत्तम और दुःसह पंखयुक्त बाण रखा; फिर उसे ब्रह्मास्त्रद्वारा अभिमन्त्रित करके छोड़ दिया

tataḥ śaraṁ mṛtyu-samaṁ bhāra-sādhanaṁ uttamam | tadanantaraṁ mahābalī bhīṣmaḥ dhanuṣaṁ khītvā tasmin mṛtyu-sadṛśaṁ bhīmaṁ bhāriṣṭhaṁ lakṣya-vedhane samarthaṁ uttamaṁ duḥsaha-pakṣa-yuktaṁ bāṇaṁ nyadhāt | tataḥ brahmāstreṇa abhimantrya taṁ mumoca |

তাৰ পিছত মহাবলী ভীষ্মে ধনু টানি তাত এক উৎকৃষ্ট শৰ সংযোজিত কৰিলে—যি মৃত্যুসম ভয়ংকৰ, অতিভাৰী আৰু দুৰ্ধর্ষ, আৰু অতি কঠিন লক্ষ্যও বিদ্ধ কৰিব পৰা। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি তেওঁ সেই শৰ নিক্ষেপ কৰিলে।

वारयित्वाhaving checked/held back
वारयित्वा:
Karma
TypeVerb
Rootवारय् (√वृ/वार् caus.)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), परस्मैपद-भाव
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
Formmasculine, instrumental, plural
घोरैःterrible, dreadful
घोरैः:
Karana
TypeAdjective
Rootघोर
Formmasculine, instrumental, plural
श्वेतम्Śveta (proper name)
श्वेतम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्वेत
Formmasculine, accusative, singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अभिदुद्रुवेrushed/charged towards
अभिदुद्रुवे:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√द्रु (द्रवति)
Formperfect (लिट्), 3rd, singular, parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīṣma
B
Brahmāstra
B
bow
A
arrow

Educational Q&A

The verse highlights how, in war, the invocation of supreme power (Brahmāstra) intensifies destruction. It implicitly raises a dharmic question: even when one acts within kṣatriya-duty, the use of overwhelming force carries grave moral and human consequences.

Sañjaya describes Bhīṣma drawing his bow, placing a terrifying, heavy, fletched arrow upon it, empowering it with the Brahmāstra, and releasing it—signaling a decisive, high-stakes strike in the battle.