Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra

Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च सुदक्षिण: । बृहत्क्षत्रस्थ दायाद: सैन्धवश्च जयद्रथ:,राजन! उन रथियोंके नाम ये हैं--कोसलनरेश बृहदबल, मगधदेशीय जयत्सेन, शल्यके प्रतापी पुत्र रुक्मरथ, अवन्तिके राजकुमार विन्द और अनुविन्द, काम्बोजराज सुदक्षिण तथा बृहत्क्षत्रके पुत्र सिन्धुराज जयद्रथ

sañjaya uvāca |

vindānuvindāv āvantyau kāmbojaś ca sudakṣiṇaḥ |

bṛhatkṣatrastha dāyādaḥ saindhavaś ca jayadrathaḥ ||

সঞ্জয়ে ক’লে—অৱন্তীৰ ৰাজকুমাৰ বিন্দ আৰু অনুবিন্দ, কাম্বোজৰাজ সুদক্ষিণ, আৰু বৃহৎক্ষত্রবংশৰ দায়াদ সৈন্ধৱ জয়দ্ৰথ—এয়াই (অন্য ৰথীয়) আছিল।

विन्दVind(a) (proper name)
विन्द:
Karta
TypeNoun
Rootविन्द (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुविन्दौAnuvinda (the two / Vind and Anuvinda as a pair in dual usage)
अनुविन्दौ:
Karta
TypeNoun
Rootअनुविन्द (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
अवन्त्यौthe two (princes) of Avanti / belonging to Avanti
अवन्त्यौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअवन्ती (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Dual
काम्बोजःthe Kamboja (king/warrior)
काम्बोजः:
Karta
TypeNoun
Rootकाम्बोज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुदक्षिणःSudakṣiṇa (proper name)
सुदक्षिणः:
Karta
TypeNoun
Rootसुदक्षिण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
बृहत्क्षत्रस्यof Bṛhatkṣatra
बृहत्क्षत्रस्य:
TypeNoun
Rootबृहत्क्षत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
दायादःheir/son/descendant
दायादः:
Karta
TypeNoun
Rootदायाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सैन्धवःthe Sindhu-king / Saindhava
सैन्धवः:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्धव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
जयद्रथःJayadratha (proper name)
जयद्रथः:
Karta
TypeNoun
Rootजयद्रथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king!
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
V
Vindā
A
Anuvindā
A
Avanti
K
Kamboja
S
Sudakṣiṇa
B
Bṛhatkṣatra
S
Saindhava (Sindhu)
J
Jayadratha

Educational Q&A

The verse functions as part of the war-roll call: it highlights how rulers and heirs, driven by alliance and inherited obligation, enter a destructive conflict—implying that power and lineage do not shield one from the moral and karmic costs of adharma and war.

Sanjaya is reporting to Dhṛtarāṣṭra the names of notable Kaurava-aligned warriors present on the battlefield, specifically Vindā and Anuvindā of Avanti, Sudakṣiṇa of Kamboja, and Jayadratha of Sindhu (Saindhava), linked to the Bṛhatkṣatra lineage.