Shloka 5
अनीकव्यूहप्रतिव्यूहः
Counter-deployment of Divisions and the Opening Tumult
महेन्द्रयानप्रतिमं रथं तु सोपस्करं हाटकरत्नचित्रम् । युधिष्ठिर: काउ्चनभाण्डयोक्त्रं समास्थितो नागपुरस्य मध्ये
sañjaya uvāca |
mahendrāyānapratimaṃ rathaṃ tu sopaskaraṃ hāṭakaratnacitram |
yudhiṣṭhiraḥ kāñcanabhāṇḍayoktraṃ samāsthito nāgapurasya madhye ||
সঞ্জয়ে ক’লে—যুধিষ্ঠিৰ মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ৰথৰ সমান এক অতি মনোৰম ৰথত আৰোহণ কৰিলে। সেই ৰথ সকলো প্ৰয়োজনীয় উপকৰণেৰে সম্পূৰ্ণ সজ্জিত আছিল আৰু সোণ-ৰত্নৰ বিচিত্ৰ অলংকাৰত দীপ্তিময় হৈ উঠিছিল। স্বৰ্ণপাত্ৰ আৰু যোক্ত্ৰ-ৰজ্জুৰে সুশোভিত হৈ তেওঁ গজসেনাৰ মাজত, নগৰৰ মধ্যভাগত, ৰাজোচিত শৃঙ্খলাৰে স্থিত থাকিল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya preparedness and orderly leadership: even amid impending violence, the king’s role is to maintain discipline, readiness, and responsibility. The emphasis on a fully equipped chariot symbolizes competence and foresight—ethical governance expressed through careful preparation rather than rashness.
Sañjaya describes Yudhiṣṭhira taking his position for battle. He mounts an exceptionally splendid, well-equipped chariot—likened to Indra’s—and stands amid the elephant contingent, indicating the Pāṇḍava army’s arrangement and the king’s visible presence among key divisions.