Shloka 44
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
आत्मानुमानतो विद्वान् स तु विप्रर्षभस्तदा । जानन वृद्धां क्षुधार्ता च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्
ātmānumānato vidvān sa tu viprarṣabhas tadā | jānan vṛddhāṃ kṣudhārtāṃ ca śrāntāṃ glānāṃ tapasvinīm ||
নকুলে ক’লে—সেই বিদ্বান, ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ আধাৰত অনুমান কৰি তেতিয়া সেই তপস্বিনীজনীক চিনিলে—বৃদ্ধা, ক্ষুধাত কাতৰ, শ্ৰান্ত আৰু গ্লান। তেওঁৰ অৱস্থা দেখি তেওঁ তেওঁৰ দুখ বুজিলে আৰু কৰুণাৰে ধৰ্মসম্মত কৰ্তব্য পালনৰ তৎকালীন প্ৰয়োজন উপলব্ধি কৰিলে।
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical empathy: a truly wise person infers another’s suffering by reflecting on one’s own experience (ātmānumānataḥ) and recognizes the dharmic need to respond compassionately—especially toward vulnerable ascetics.
Nakula describes a learned brāhmaṇa who, upon seeing an aged female ascetic weakened by hunger and fatigue, recognizes her distressed state. The scene sets up a dharma-driven response—care, aid, or hospitality—toward the tapasvinī.