Shloka 12
Abhimanyunidhana-prakāśaḥ — Vasudeva–Kṛṣṇa–Subhadrā–Kuntī śoka-saṃvāda
Disclosure and Consolation
अकरोत् स ततः काल॑ शरतल्पगतो मुनि: । अयनं दक्षिण हित्वा सम्प्राप्ते चोत्तरायणे
akarot sa tataḥ kālaṁ śaratālpagato muniḥ | ayanaṁ dakṣiṇaṁ hitvā samprāpte cottarāyaṇe ||
বাসুদেৱে ক’লে—তাৰ পাছত শৰশয্যাত শায়িত সেই মুনিয়ে নিজৰ প্ৰয়াণৰ সময় নিজেই নিৰ্ধাৰণ কৰিলে। সূৰ্যৰ দক্ষিণায়ন চলি থকা সময়ত তেওঁ দেহ ত্যাগ নকৰিলে; সেই কাল শেষ হৈ উত্তৰায়ন আহিলেহে তেওঁ মৃত্যু গ্ৰহণ কৰিলে—ব্ৰতনিষ্ঠা আৰু কালে ওপৰত সংযম প্ৰকাশ কৰি।
वासुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined self-governance: even in extreme suffering, one can uphold vows and choose the proper time for one’s final act, aligning personal conduct with a larger moral and cosmic order.
Kṛṣṇa (Vāsudeva) explains that Bhīṣma, lying on the arrow-bed, did not relinquish life during dakṣiṇāyana; he waited until uttarāyaṇa arrived and then deliberately accepted death.