Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā

Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties

बुद्धीन्द्रियाणि पठ्चाहु: पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च । श्रोत्रादीन्‍्यपि पज्चाहुर्बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः

buddhīndriyāṇi pañcāhuḥ pañca karmendriyāṇi ca | śrotrādīny api pañcāhur buddhiyuktāni tattvataḥ ||

বায়ুদেৱ ক’লে— ‘পাঁচটা জ্ঞানেন্দ্ৰিয় আৰু পাঁচটা কৰ্মেন্দ্ৰিয় বুলি কোৱা হয়। তত্ত্বতঃ শ্ৰোত্ৰ আদি পাঁচটা, যি বিবেকৰ সৈতে যুক্ত, সেয়া জ্ঞানেন্দ্ৰিয়; আৰু সিহঁতৰ পৰা ভিন্ন অৱশিষ্ট পাঁচটা কৰ্মেন্দ্ৰিয়।’

बुद्धीन्द्रियाणिthe cognitive sense-organs
बुद्धीन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि-इन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
पञ्चfive
पञ्च:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्च
FormNeuter, Nominative, Plural
आहुःthey say / call
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
पञ्चfive
पञ्च:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्च
FormNeuter, Nominative, Plural
कर्मेन्द्रियाणिthe organs of action
कर्मेन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootकर्म-इन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
श्रोत्रादीनिthe ear and the rest (etc.)
श्रोत्रादीनि:
Karma
TypeNoun
Rootश्रोत्र-आदि
FormNeuter, Accusative, Plural
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
पञ्चfive
पञ्च:
Karma
TypeAdjective
Rootपञ्च
FormNeuter, Accusative, Plural
आहुःthey say / call
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
बुद्धियुक्तानिendowed/connected with intellect
बुद्धियुक्तानि:
Karma
TypeAdjective
Rootबुद्धि-युक्त
FormNeuter, Accusative, Plural
तत्त्वतःin reality / truly
तत्त्वतः:
TypeIndeclinable
Rootतत्त्वतः

वायुदेव उवाच

वायुदेव (Vāyu-deva)
बुद्धि (buddhi)
ज्ञानेन्द्रिय (buddhīndriya/jñānendriya)
कर्मेन्द्रिय (karmendriya)
श्रोत्र (śrotra, ear)