Shloka 1
तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
अपन कराता बछ। रस: षटत्रिशो<ध्याय: ब्रह्माजीके द्वारा तमोगुणका
brahmovāca | tad avyaktam anudriktaṁ sarvavyāpi dhruvaṁ sthiram | navadvāraṁ puraṁ vidyāt triguṇaṁ pañcadhātukam |
ব্ৰহ্মাই ক’লে—“অচঞ্চল, সৰ্বব্যাপী, অবিনাশী আৰু স্থিৰ যি অব্যক্ত প্ৰকৃতি, তাক মূল আধাৰ বুলি জানিবা। যেতিয়া তিনিও গুণ সম্যাবস্থাত থাকে, তেতিয়া তাক ‘অব্যক্ত’ বোলা হয়। আৰু যেতিয়া সেই তিন গুণত বৈষম্য জন্মে, তেতিয়া সিহঁতে পঞ্চভূতৰূপ ধাৰণ কৰে; সিহঁতৰ পৰাই ‘নয় দুৱাৰবিশিষ্ট নগৰ’—এই দেহ—উৎপন্ন হয়, এই কথা জানিবা।”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Creation and embodiment are explained through Sāṅkhya categories: the unmanifest Prakṛti remains stable in guṇa-equilibrium, but when the guṇas become imbalanced, the five elements arise and the embodied ‘nine-gated city’ (the body) is formed.
A doctrinal discourse is underway: Brahmā instructs sages about the metaphysical origin of the body and the cosmos, using the image of the body as a city with nine gates and grounding it in the dynamics of the three guṇas.