Shloka 11
Brahma-vidyā: Satya–Tapas and the Enumeration of Tattvas
Arjuna–Vāsudeva framed dialogue
ब्रृहि धर्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं मम । मोक्षधर्मार्थकुशलो भवॉल्लोकेषु गीयते
śiṣya uvāca | brūhi dharmavidāṃ śreṣṭha paraṃ kautūhalaṃ mama | mokṣadharmārthakuśalo bhavāṃl lokeṣu gīyate | kaunakaunase mārgāḥ kalyāṇakaraṇāḥ? sarvottamaṃ sukhaṃ kim? pāpaṃ ca kiṃ pracakṣate? śreṣṭha vratabrata-ācaraṇakartṛn gurudeva! mamaite praśnāḥ yathārthataḥ samādhātuṃ tvam eva samarthaḥ | dharmajñeṣu śreṣṭha vipra! etad jñātuṃ mama manasi mahān autkaṇṭhyaḥ | asmin viṣaye etān praśnān tattvataḥ yathārthaṃ vaktuṃ tvadṛte nānyaḥ samarthaḥ | ataḥ tvam eva brūhi; yato loke mokṣadharmatatvajñāne tvam kuśala iti gīyase |
শিষ্যই ক’লে— হে ধৰ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ! মোৰ কৌতূহল অতি গভীৰ। আপুনি লোকসমূহত মোক্ষধৰ্মৰ অৰ্থ আৰু তত্ত্বত কুশল বুলি প্ৰসিদ্ধ। কোন কোন পথ সত্যই কল্যাণকাৰী? পৰম সুখ কি? আৰু পাপ বুলিলে কাক বুজায়? হে ব্ৰত-আচৰণত আদৰ্শ, পূজ্য গুৰুদেৱ! এই প্ৰশ্নসমূহৰ যথাৰ্থ উত্তৰ দিবলৈ আপুনিয়েই সক্ষম। হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ! এই সকলো জানিবলৈ মোৰ বৰ উৎকণ্ঠা। এই বিষয়ত আপোনাৰ বাহিৰে তত্ত্বতঃ সত্য ক’বলৈ আন কোনো সমৰ্থ নহয়। সেয়ে আপুনিয়েই ব্যাখ্যা কৰক; কিয়নো মোক্ষলৈ নিবলৈ ধৰ্মৰ তত্ত্বজ্ঞানত আপুনি পাৰদৰ্শী বুলি খ্যাত।
शिष्य उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classical ethical inquiry: the disciple seeks authoritative guidance on (1) welfare-producing paths (kalyāṇa-mārga), (2) the highest form of happiness, and (3) what constitutes sin (pāpa). It establishes mokṣa-dharma as the lens for answering—truthful, essential understanding leading toward liberation.
A disciple respectfully addresses a renowned teacher, praising his mastery of mokṣa-dharma and urging him to answer pressing questions. The scene sets up a didactic exchange where the teacher is about to expound on right paths, supreme happiness, and the nature of wrongdoing.