Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor

Mind–Intellect Allegory

सम्यगुपायो दृष्टश्न॒ भ्रमरैरिव लक्ष्यते । कर्मबुद्धिरबुद्धित्वाज्ज्ञानलिज्जैरिवाश्रितम्‌,उस क्षेत्रका साक्षात्कार करनेके लिये पूर्ण उपाय देखा गया है। वह यह है कि उसे देखनेकी क्रियाका त्याग कर देनेसे भौंरोंके द्वारा गन्धकी भाँति वह अपने-आप जाना जाता है। किंतु कर्मविषयक बुद्धि वास्तवमें बुद्धि न होनेके कारण ज्ञानके सदृश प्रतीत होती है तो भी वह ज्ञान नहीं है। (अतः क्रियाद्वारा उसका साक्षात्कार नहीं हो सकता)

samyag upāyo dṛṣṭaś ca bhramarair iva lakṣyate | karmabuddhir abuddhitvāj jñānalijjair ivāśritam ||

ব্ৰাহ্মণে ক’লে—সেই তত্ত্বৰ সাক্ষাৎকাৰৰ বাবে সম্যক উপায় দেখা গৈছে। ‘দেখিবলৈ চেষ্টা’ নামৰ ক্ৰিয়াটোক ত্যাগ কৰিলে সেয়া আপোনা-আপুনি ধৰা দিয়ে—যেনেকৈ ভ্ৰমৰে গন্ধ ধৰে। কিন্তু কৰ্মত আসক্ত বুদ্ধি, প্ৰকৃততে অবুদ্ধি হোৱাৰ বাবে, জ্ঞানৰ দৰে দেখা দিলেও জ্ঞান নহয়; সেয়ে কেৱল কৰ্মেৰে সেই উপলব্ধি সিদ্ধ নহয়।

सम्यक्properly, rightly
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
उपायःmeans, method
उपायः:
Karta
TypeNoun
Rootउपाय
FormMasculine, Nominative, Singular
दृष्टःseen, found
दृष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootदृश्
FormMasculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
भ्रमरैःby bees
भ्रमरैः:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रमर
FormMasculine, Instrumental, Plural
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
लक्ष्यतेis perceived, is noticed
लक्ष्यते:
TypeVerb
Rootलक्ष्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
कर्मबुद्धिःthe intellect oriented to action
कर्मबुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
अबुद्धित्वात्because of being non-intelligence (lack of true intellect)
अबुद्धित्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअबुद्धित्व
FormNeuter, Ablative, Singular
ज्ञानलिङ्गैःby marks/signs of knowledge
ज्ञानलिङ्गैः:
Karana
TypeNoun
Rootज्ञानलिङ्ग
FormNeuter, Instrumental, Plural
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आश्रितम्resting on, dependent on, resorted to
आश्रितम्:
TypeAdjective
Rootआ-श्रि
FormNeuter, Nominative, Singular, kta (past passive participle)

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (the Brahmin speaker)
भ्रमर (bees)