Shloka 4
अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
स्थितस्य वृक्षमूलेषु तस्य चिन्ता बभूव ह । उत्सृज्य सुमहत्कर्म सूक्ष्म प्रति महामते,महामते! वे बड़े-बड़े कर्मोंका आरम्भ त्यागकर एक वृक्षके नीचे जा बैठे और सूक्ष्मतत््वकी खोजके लिये इस प्रकार चिन्ता करने लगे
sthitasya vṛkṣamūleṣu tasya cintā babhūva ha | utsṛjya sumahat karma sūkṣmaṃ prati mahāmate ||
মহামতে! তেওঁ মহৎ কৰ্মৰ আৰম্ভণি ত্যাগ কৰি গছৰ মূলত বহিল। তেতিয়া তেওঁৰ অন্তৰত গভীৰ চিন্তা জাগিল আৰু সূক্ষ্ম তত্ত্বৰ অনুসন্ধানত তেওঁ অন্তর্মুখ হৈ মনন কৰিবলৈ ধৰিলে।
समुद्र उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts external, grand undertakings with inward discernment: true wisdom may require laying aside impressive actions to pursue subtle truth through reflection and self-inquiry.
The speaker describes a wise person who, instead of beginning major works, sits beneath trees and becomes absorbed in thoughtful concern—turning attention toward subtle principles and deeper understanding.