अध्वर्यु–यति संवादः
Adhvaryu–Yati Dialogue on Svabhāva, Ahiṃsā, and Mokṣa
अर्थानिष्टान् कामयते स्वभाव: सर्वान् देष्यान् प्रद्धिषते स्वभाव: । कामद्वेषायुद्धवत: स्वभावात् प्राणापानौ जन््तुदेहान्निवेश्य,स्वभाव ही अभीष्ट पदार्थोकी कामना रखता है, स्वभाव ही सम्पूर्ण द्वेष्य वस्तुओंके प्रति द्वेष करता है। जैसे प्राण और अपान स्वभावसे ही प्राणियोंके शरीरोंमें प्रविष्ट होकर अन्न-पाचन आदिका कार्य करते रहते हैं, उसी प्रकार स्वभावसे ही राग और द्वेषकी उत्पत्ति होती है। तात्पर्य यह कि बुद्धि आदि इन्द्रियाँ स्वभावसे ही पदार्थोंमें बर्त रही हैं
arthāniṣṭān kāmayate svabhāvaḥ sarvān deṣyān praddhiṣate svabhāvaḥ | kāmadveṣāyuddhavataḥ svabhāvāt prāṇāpānau jantudehān niveśya |
ব্ৰাহ্মণে ক’লে—স্বভাৱেই ইষ্ট বস্তুৰ কামনা কৰে, স্বভাৱেই সকলো দ্ৰেষ্য বস্তুৰ প্ৰতি বিমুখ হয়। যেনেকৈ প্ৰাণ আৰু অপান নিজৰ সহজ ধৰ্মে জীৱদেহত প্ৰৱেশ কৰি পाचनাদি ক্ৰিয়া নিত্য চলাই যায়, তেনেকৈ স্বভাৱৰ পৰাই ৰাগ আৰু দ্বেষ উদ্ভৱ হয়; অৰ্থাৎ বুদ্ধি আদি ইন্দ্ৰিয়শক্তিসমূহ জন্মজাত প্ৰবৃত্তিৰে বিষয়ত লিপ্ত থাকে।
ब्राह्मण उवाच