Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)

प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--ये पाँचों प्राण पाँच होता हैं। विद्वान्‌ पुरुष इन्हें सबसे श्रेष्ठ मानते हैं ।। ब्राह्मण्युवाच स्वभावात्‌ सप्तहोतार इति मे पूर्विका मति: । यथा वै पञ्चहोतार: परो भावस्तदुच्यताम्‌,ब्राह्मणी बोली--नाथ! पहले तो मैं समझती थी कि स्वभावतः सात होता हैं; किंतु अब आपके मुँहसे पाँच होताओंकी बात मालूम हुई। अतः ये पाँचों होता किस प्रकार हैं? आप इनकी श्रेष्ठताका वर्णन कीजिये

brāhmaṇy uvāca | svabhāvāt sapta-hotāra iti me pūrvikā matiḥ | yathā vai pañca-hotāraḥ paro bhāvas tad ucyatām ||

ব্ৰাহ্মণী ক’লে—নাথ! আগতে মোৰ ধাৰণা আছিল যে স্বভাৱতঃ সাতজন হোতা আছে; কিন্তু এতিয়া আপোনাৰ বাক্যৰ পৰা পাঁচ হোতাৰ কথা জানিলোঁ। তেন্তে এই পাঁচ হোতা কেনেকৈ বুজিব? অনুগ্ৰহ কৰি তেওঁলোকৰ শ্ৰেষ্ঠতা বৰ্ণনা কৰক।

स्वभावात्from (one's) nature
स्वभावात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्वभाव
FormMasculine, Ablative, Singular
सप्तहोतारःseven hotṛ-priests / seven offerers
सप्तहोतारः:
Karta
TypeNoun
Rootसप्तहोतृ
FormMasculine, Nominative, Plural
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
पूर्विकाformer, earlier
पूर्विका:
TypeAdjective
Rootपूर्विक
FormFeminine, Nominative, Singular
मतिःthought, opinion
मतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमति
FormFeminine, Nominative, Singular
यथाhow; as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
पञ्चहोतारःfive hotṛ-priests / five offerers
पञ्चहोतारः:
Karta
TypeNoun
Rootपञ्चहोतृ
FormMasculine, Nominative, Plural
परःsupreme, higher
परः:
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Singular
भावःstate; principle; being
भावः:
Karta
TypeNoun
Rootभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
उच्यताम्let it be said; please explain
उच्यताम्:
TypeVerb
Rootवच्
FormImperative, Passive, Third, Singular

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मणी (Brahmin woman)
होतारः (hotṛs/offerers, as a conceptual category)