Shloka 15
धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानानुज्ञा | Permission for Dhṛtarāṣṭra’s Forest-Retirement
उवाच मतिमान् राजा धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत: । भूपाल जनमेजय! राजाने देखा कि समस्त पुरवासी और जनपदके लोग वहाँ आ गये हैं। सम्पूर्ण सुहृद-वर्गके लोग भी उपस्थित हैं और नाना देशोंके ब्राह्मण भी पधारे हैं। तब बुद्धिमान् अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्रने उन सबको लक्ष्य करके कहा-- || १३-१४ $ || भवन्त: कुरवश्चैव चिरकालं सहोषिता:
vaiśampāyana uvāca |
uvāca matimān rājā dhṛtarāṣṭro ’mbikāsutaḥ |
bhavantaḥ kuravaś caiva cirakālaṃ sahoṣitāḥ |
yad eva taiḥ kṛtaṃ kiñcid vyalīkaṃ vaḥ sutair mama ||
বৈশম্পায়নে ক’লে—তাৰ পাছত বুদ্ধিমান অম্বিকাসুত ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰে তাত সমবেত নগৰবাসী, জনপদবাসী, সমগ্ৰ সুহৃদ্জন আৰু নানা দেশৰ পৰা অহা ব্ৰাহ্মণসকলক দেখি ক’লে—“হে কুৰুসকল! তোমালোক দীৰ্ঘকাল একেলগে বাস কৰি আহিছা। মোৰ পুত্ৰসকলৰ দ্বাৰা তোমালোকৰ প্ৰতি যদি কিবা বেঁকা, অসত্য বা বেদনাদায়ক কাৰ্য কৰা হৈ থাকে…”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler must acknowledge wrongdoing done under his house and seek reconciliation; ethical repair begins with honest admission of harm (vyalīka) and respect toward those who suffered.
In the Āśramavāsika context, Dhṛtarāṣṭra addresses the assembled Kurus and others, opening a speech that recognizes the long shared life of the community and admits the possibility of wrongs committed by his sons against them.