Shloka 44
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
(भत्रिरुवाच न जातु काम: कामनामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ।।
atrir uvāca—na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati | haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate || jagadagnir uvāca—pratigrahe saṃyamo vai tapo dhārayate dhruvam | tad dhanaṃ brāhmaṇasyeha lubhyamānasya visravet ||
অত্ৰিয়ে ক’লে—বিষয়ভোগে কামনা কেতিয়াও শান্ত নহয়; ঘৃতাহুতি পালে যেনেকৈ অগ্নি অধিক জ্বলি উঠে, তেনেকৈ ই আৰু বাঢ়ে। জমদগ্নিয়ে ক’লে—প্ৰতিগ্ৰহ (দান গ্ৰহণ) নকৰিলে ব্ৰাহ্মণে নিশ্চয় সংযম ধৰি তপস্যা ৰক্ষা কৰে। তপস্যাই ইয়াত ব্ৰাহ্মণৰ সত্য ধন; কিন্তু যি লোকধনৰ লোভ কৰে, তাৰ তপোধন ক্ষয় হৈ নষ্ট হয়।
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
Indulgence does not extinguish desire; it intensifies it, like fire growing when fed with ghee. Therefore, restraint—especially a brāhmaṇa’s restraint from accepting gifts and from greed—is presented as essential to preserve tapas, which is declared to be the brāhmaṇa’s true wealth.
Within a didactic sequence of teachings in Anuśāsana-parvan, sages’ voices are cited: Atri offers a moral analogy about desire, and Jagadagni follows with a rule of conduct for brāhmaṇas—warning that accepting gifts and craving worldly wealth undermines self-control and causes one’s accumulated austerity to dissipate.