Shloka 21
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
यो रक्षिभ्य: सम्प्रदाय राजा राष्ट्र विलुम्पति । यज्ञे राष्ट्रादू धनं तस्मादानयध्वमिति ब्रुवन्
yo rakṣibhyaḥ sampradāya rājā rāṣṭraṃ vilumpati | yajñe rāṣṭrād dhanaṃ tasmād ānayadhvam iti bruvan |
ভীষ্মে ক’লে—যি ৰজা ৰক্ষী আৰু কৰ্মচাৰীসকলৰ হাতত কাম সঁপে দি নিজৰেই ৰাজ্য লুণ্ঠন কৰে আৰু দাস-ভৃত্যক কয়—“যজ্ঞৰ বাবে ৰাজ্যৰ পৰা ধন আনি দিয়া”, সি যজ্ঞৰ নামত প্ৰজাক লুটে। তাৰ আদেশত ভয় দেখাই কঠোৰভাৱে আদায় কৰা ধনেৰে কৰা যজ্ঞক সজ্জন আৰু বিবেকীসকলে প্ৰশংসা নকৰে; কিয়নো সি ধৰ্মসম্মত উপায়ে নহয়, পীড়নৰ ধনেৰে কলুষিত।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A religious act (yajña) does not become meritorious merely by its outward ritual form; its moral legitimacy depends on the means by which it is funded. Wealth taken by coercion from subjects corrupts the sacrifice, and the wise do not praise such a rite.
Bhishma criticizes a ruler who orders officials to collect money from the kingdom under the pretext of performing a sacrifice. The verse condemns the king’s exploitation of subjects and states that sacrifices performed with such forcibly extracted wealth are not approved by noble persons.