Shloka 24
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
न दैवतानि लोके5स्मिन् व्यापारं यान्ति कस्यचित् । व्यासडूं जनयन्त्युग्रमात्माभिभवशड्कया
na daivatāni loke 'smin vyāpāraṃ yānti kasyacit | vyāsaduṃ janayanty ugraṃ ātmābhibhavaśaṅkayā ||
ভীষ্মে ক’লে—এই জগতত দেৱতাসকলে কাৰোৰ কাৰ্য-ব্যৱহাৰত প্ৰত্যক্ষ হস্তক্ষেপ নকৰে। কিন্তু কোনো পৰম পুণ্যাত্মা পুৰুষে তেওঁলোকক অতিক্ৰম কৰিব পাৰে বুলি আশংকা কৰি, তেওঁলোকে তাৰ অন্তৰত ভয়ংকৰ আসক্তি জগাই তোলে; ফলত তাৰ ধৰ্মাচৰণত বিঘ্ন উপস্থিত হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse cautions that ethical and spiritual life should not rely on expectations of divine endorsement or intervention; even subtle temptations—like intense attachment—can arise and obstruct dharma, so vigilance and self-mastery are essential.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Anuśāsana Parva, explains a moral-psychological dynamic: deities are not portrayed as managing each person’s karmic affairs; instead, obstacles such as powerful attachment may arise, disrupting a virtuous person’s steady pursuit of righteousness.