Shloka 9
Cyavana Explains His Tests; Kuśika Seeks Brāhmaṇya for His Line (च्यवन–कुशिक संवादः)
निश्चित्य मनसा सर्व गुणदोषबलाबलम् | दग्धुकाम: कुलं सर्व कुशिकानां तपोधन:
niścitya manasā sarva-guṇa-doṣa-balābalam | dagdhukāmaḥ kulaṃ sarvaṃ kuśikānāṃ tapodhanaḥ |
ভীষ্ম ক’লে—পূৰ্বতে ভৃগুপুত্ৰ চ্যৱনে জানিছিল যে কুশিক-বংশৰ কন্যাৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপিত হ’লে তেওঁৰ নিজ বংশত ক্ষাত্ৰত্বৰ এক মহাদোষ উদ্ভৱ হ’ব। সেয়ে সেই তপোধন মুনিশ্ৰেষ্ঠে মনতে গুণ-দোষ আৰু বল-অবল বিচাৰ কৰি দৃঢ় সিদ্ধান্ত ল’লে আৰু কুশিকসকলৰ সমগ্ৰ কুল ভস্ম কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি কুশিক ৰজাৰ ওচৰলৈ গ’ল।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical deliberation (weighing guṇa-doṣa and balābala) before action, while also warning that even a reasoned mind can be overtaken by wrath and the urge for disproportionate retaliation—raising questions about dharma when lineage, social identity, and perceived dishonor are involved.
Chyavana, a sage of the Bhṛgu line, foresees a serious blemish arising in his family due to a marital connection with a Kushika maiden. After mentally assessing pros and cons, he becomes intent on destroying the Kushika clan and approaches King Kushika with that destructive purpose.