Shloka 10
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
मागधो वामकइश्नैव द्वौ वैश्यस्योपलक्षितौ । ब्राह्माण्यां क्षत्रियायां च क्षत्रियस्यैक एव तु
bhīṣma uvāca |
māgadho vāmakaiś caiva dvau vaiśyasyopalakṣitau |
brāhmaṇyāṁ kṣatriyāyāṁ ca kṣatriyasyaika eva tu ||
ভীষ্মে ক’লে—ব্ৰাহ্মণী আৰু ক্ষত্ৰিয়াৰ গৰ্ভত বৈশ্যৰ পৰা যি পুত্ৰ জন্মে, সিহঁত ক্ৰমে মাগধ আৰু বামক নামে দু’প্ৰকাৰ ‘অপসদ’ বুলি চিনাক্ত। কিন্তু ক্ষত্ৰিয়ৰ ক্ষেত্ৰত তেনে কেৱল এজনেই স্বীকৃত—ব্ৰাহ্মণীৰ গৰ্ভত জন্ম, যাক ‘সূত’ বুলি কোৱা হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a normative dharma classification of certain ‘pratiloma’ (reverse-order) unions and the names assigned to their offspring, treating these categories as authoritative within the traditional social-ethical framework being taught by Bhishma.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma is explaining to the king a set of traditional social categories: which mixed-lineage sons are said to arise from a Vaishya father with Brahmin/Kshatriya mothers (Māgadha, Vāmaka), and from a Kshatriya father with a Brahmin mother (Sūta).