Shloka 7
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
तिस्त्र: क्षत्रियसम्बन्धाद् द्वयोरात्मास्य जायते । हीनव्णसस्तृतीयायां शूद्रा उग्रा इति स्मृति:
tisraḥ kṣatriya-sambandhād dvayor ātmāsya jāyate | hīna-varṇas tṛtīyāyāṁ śūdrā ugrā iti smṛtiḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—ক্ষত্ৰিয়ৰ তিনিধৰণৰ পত্নী কোৱা হৈছে—ক্ষত্ৰিয়া, বৈশ্যা আৰু শূদ্ৰা। তাত ক্ষত্ৰিয়া আৰু বৈশ্যাৰ গৰ্ভত ক্ষত্ৰিয়ৰ সংযোগে জন্মা পুত্ৰক ক্ষত্ৰিয় বুলিয়েই গণ্য কৰা হয়। কিন্তু তৃতীয় শূদ্ৰাৰ গৰ্ভত হীনবৰ্ণৰ সন্তান জন্মে; স্মৃতিত তেওঁলোকক ‘উগ্ৰ’ বুলি সংজ্ঞা দিয়া হৈছে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a Smṛti-based rule about how offspring are classified when a Kṣatriya has wives from different varṇas: sons from Kṣatriya and Vaiśya wives are treated as Kṣatriya, while sons from a Śūdra wife are designated as lower-status and termed ‘Ugra’ in the tradition.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and social norms. Here he cites traditional dharma-text categories concerning marriage/union and the resulting social designation of children.