Shloka 14
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
एते5पि सदृशान् वर्णान् जनयन्ति स्वयोनिषु । मातृजात्या: प्रसूयन्ते हवरा हीनयोनिषु
Bhīṣma uvāca: ete 'pi sadṛśān varṇān janayanti svayoniṣu | mātṛjātyāḥ prasūyante 'varā hīna-yoniṣu ||
এই বৰ্ণসংকৰসকলেও যেতিয়া নিজৰেই জাতিৰ স্ত্ৰীৰ সৈতে সংযোগ কৰে, তেতিয়া নিজৰ সদৃশ বৰ্ণৰ সন্তান জন্মায়। কিন্তু নিজৰ পৰা হীন জাতিৰ স্ত্ৰীৰ সৈতে সংসৰ্গ কৰিলে হীন সন্তান উৎপন্ন হয়; আৰু তেনে সন্তান মাতৃজাতি অনুসাৰেই গণ্য হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-śāstra style claim: unions within one’s own varṇa are said to yield offspring of the same status, while unions with lower-born women are said to produce ‘inferior’ offspring, whose social identity is counted by the mother’s lineage.
Bhishma is instructing (as a dharma-teacher figure in Anuśāsana Parva) on norms of marriage, lineage, and social classification, explaining how different kinds of unions are traditionally believed to affect the status of children.