Shloka 17
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च । 8 ॥ विप्राणामतिथीनां च पठचमम्
ṛṇam unmucya devānām ṛṣīṇāṁ ca tathaiva ca | viprāṇām atithīnāṁ ca ||
ভীষ্মে ব্যাখ্যা কৰিলে—গৃহস্থে জীৱনৰ পবিত্ৰ ক্ৰম অনুসৰি দেৱতা, ঋষি, পিতৃ, ব্ৰাহ্মণ আৰু অতিথিৰ প্ৰতি থকা ‘ঋণ’সমূহ সচেতনভাৱে ক্ৰমে শোধ কৰিব লাগে: যজ্ঞ-যাগে দেৱঋণ, বেদস্বাধ্যায়ে ঋষিঋণ, উত্তম পুত্ৰসন্তান আৰু শ্রাদ্ধে পিতৃঋণ, দানে ব্ৰাহ্মণঋণ, আৰু আতিথ্য-সত্কাৰে অতিথিঋণ। যি শুচিতা আৰু বিনয়েৰে শাস্ত্ৰবিধি কৰ্ম পালন কৰে, সি গৃহস্থাশ্ৰমত ধৰ্মচ্যুত নহয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A householder preserves dharma by repaying fundamental obligations—through worship/sacrifice, Vedic study, generosity, and hospitality—performed with purity and humility.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he outlines the householder’s ethical-religious responsibilities, framing them as ‘debts’ that must be discharged to sustain social and cosmic order.