Shloka 19
भीष्म उवाच धर्मस्य द्वियमाणस्य बलवद्/िद्दुरात्मभि: । यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा
bhīṣma uvāca | dharmasya dvyamāṇasya balavad durātmabhiḥ | yady evaṃ manyase rājan tridhā dharmavicāraṇā ||
ভীষ্মে ক’লে—ৰাজন! যদি তুমি ভাবা যে শক্তিশালী দুষ্টলোকৰ আঘাতে ধৰ্ম দু’ভাগ হয় আৰু সেইবাবে ধৰ্মবিচাৰ ত্ৰিধা হয়, তেন্তে সেই মত সঠিক নহয়। প্ৰকৃততে ধৰ্ম এক; তাক তিনিধৰণে পৰীক্ষা কৰা হয়—বেদ, প্ৰত্যক্ষ আৰু শিষ্টাচাৰ—এই তিন প্ৰমাণেৰে তাক বিচাৰ-বিমৰ্শ কৰা হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma insists that dharma is fundamentally one, even when it appears harmed or confused by the actions of powerful wrongdoers; the ‘threefold’ aspect belongs to the methods of examining dharma, not to dharma itself being three different things.
In his instruction to the king (Yudhiṣṭhira), Bhishma corrects a misunderstanding: the king seems to treat dharma as split or multiple due to conflicting situations, and Bhishma clarifies that only the inquiry is threefold—dharma itself remains a single principle.