Shloka 30
उपेन्द्रो वामन: प्रांशुरमोघ: शुचिरूर्जित: । अतीन्द्र: संग्रह: सर्गो धृतात्मा नियमो यम:
upendro vāmanaḥ prāṁśur amoghaḥ śucir ūrjitaḥ | atīndraḥ saṁgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—তেওঁ উপেন্দ্ৰ, বামন; ত্ৰিবিক্ৰমৰূপে লোকসমূহ অতিক্ৰম কৰা উন্নত। তেওঁৰ কৰ্ম অমোঘ; তেওঁ শুচি—স্মৰণ, স্তৱ, পূজা কৰা ভক্তসকলক পবিত্ৰ কৰে; তেওঁ অতিশয় বলৱান। তেওঁ অতীন্দ্ৰ—স্বয়ংসিদ্ধ জ্ঞান-ঐশ্বৰ্যৰে ইন্দ্ৰকো অতিক্ৰম কৰে। তেওঁ ‘সংগ্ৰহ’—প্ৰলয়ত সকলোকে সমেটি লয়; তেওঁ ‘সৰ্গ’—সৃষ্টিৰ কাৰণ। তেওঁ ধৃতাত্মা—অজন্মা হৈও স্বেচ্ছাৰে ৰূপ ধাৰণ কৰে। তেওঁ ‘নিয়ম’—জীৱক নিজৰ নিজৰ সীমাত ৰাখে; আৰু তেওঁ ‘যম’—হৃদয়ত অধিষ্ঠিত অন্তৰ্নিয়ন্তা।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the divine is not only an object of worship but also the very structure of moral and cosmic regulation: creation and dissolution, strength and purity, and especially niyama/yama—restraint and inner governance—by which beings are held to their proper dharma.
Bhīṣma is reciting a sequence of honorific names (epithets) of Viṣṇu, highlighting his avatāra as Vāmana/Trivikrama and his roles as purifier, supreme lord beyond Indra, creator, withdrawer at pralaya, and inner regulator (yama) who disciplines from within.