Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—তেঁৱেই সৰ্ব; তেঁৱেই শৰ্ব, যিয়ে প্ৰলয়ত সকলোকে সংহাৰ কৰে; তেঁৱেই শিৱ—মঙ্গলময় আৰু ত্ৰিগুণাতীত; তেঁৱেই স্থাণু—অচল, ধ্ৰুৱ। তেঁৱেই ভূতসকলৰ আদিকাৰণ, আৰু তেঁৱেই অব্যয় নিধি—প্ৰলয়কালে য’ত সকলো প্ৰাণী লীন হয়। তেঁৱেই নিজৰ ইচ্ছাৰে প্ৰকাশিত হয়, ভোক্তাসকলৰ কৰ্মফল উৎপন্ন কৰে, সকলোকে ধৰি পোষণ কৰে; তেঁৱেই দিব্য উৎকৃষ্ট উদ্ভৱযুক্ত, সৰ্বৰ প্ৰভু, আৰু উপাধিৰহিত ঐশ্বৰ্যৰ ঈশ্বৰ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.