Shloka 74
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
गृहस्थ पुरुषको पंचमहायज्ञोंका अनुष्ठान करके अपने मनको शुद्ध बनाना चाहिये। जो गृहस्थ सदा सत्य बोलता
gṛhasthaḥ puruṣaḥ pañcamahāyajñān anuṣṭhāya svamanāṃsi śuddhīkartum arhati | yaḥ gṛhasthaḥ satyaṃ sadā vadati, paradoṣān na paśyati, dānaṃ dadāti, brāhmaṇān satkaroti, gṛhaṃ sammārjya śuciṃ karoti, abhimānaṃ tyajati, sadā saralabhāvena tiṣṭhati, snehayuktāni vacāṃsi bhāṣate, atithyabhyāgatasevāyāṃ manaḥ niveśayati, yajñaśiṣṭam annaṃ bhuṅkte, ca śāstrājñayā atithaye pādya-arghya-āsana-śayyā-dīpaṃ nivāsārthaṃ gṛhaṃ ca prayacchati—sa dhārmika iti vijñeyaḥ || prātar utthāya cācāmya bhojanenopamantrya ca | satkṛtyānuvrajed yas tu tasya dharmaḥ sanātanaḥ ||
মহেশ্বৰে কয়—গৃহস্থে পঞ্চমহাযজ্ঞ অনুষ্ঠান কৰি মন শুদ্ধ কৰা উচিত। যি গৃহস্থ সদায় সত্য কয়, পৰৰ দোষ নাখোঁজে, দান কৰে, ব্ৰাহ্মণক সন্মান কৰে, ঘৰ ঝাড়ু-ধূলি কৰি পৰিষ্কাৰ ৰাখে, অহংকাৰ ত্যাগ কৰে, সৰলভাৱে থাকে, স্নেহপূৰ্ণ বাক্য কয়, অতিথি আৰু অভ্যাগতসকলৰ সেৱাত মন দিয়ে, আৰু যজ্ঞশিষ্ট অন্ন ভোজন কৰে; লগতে শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে অতিথিক পাদ্য, অৰ্ঘ্য, আসন, শয্যা, দীপ আৰু থাকিবলৈ আশ্ৰয় দিয়ে—তাক ধাৰ্মিক বুলি জানিব লাগে। আৰু যি পুৱাতে উঠি আচমন কৰি ব্ৰাহ্মণক ভোজলৈ নিমন্ত্ৰণ দিয়ে, যথাসময়ত সন্মানসহ ভোজন কৰাই কিছু দূৰলৈকে আদৰে সৈতে আগবঢ়াই দিয়ে—সেইজন সনাতন ধৰ্ম পালন কৰে বুলি কোৱা হয়।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines gṛhastha-dharma as inner purification through the five great daily duties and outward righteousness through truthfulness, non-censure of others, charity, humility, cleanliness, and especially disciplined hospitality—welcoming guests and Brahmins with scripturally prescribed honors and sharing sanctified food.
Śrī Maheśvara is instructing on ethical and ritual norms for householders in the Anuśāsana Parva, listing concrete daily behaviors—inviting and feeding Brahmins, serving guests, and respectfully escorting them—that exemplify ‘sanātana’ (timeless) dharma.