Shloka 66
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वानू न चाध्ययनजीवक: । त्रिकर्मा त्रिपरिक्रान्तो मैत्र एष स्मृतो द्विज:
traividyo brāhmaṇo vidvān na cādhyayanajīvakaḥ | trikarmā triparikrānto maitra eṣa smṛto dvijaḥ ||
যি তিন বেদত পাণ্ডিত্যসম্পন্ন আৰু বিদ্বান, কিন্তু অধ্যয়ন-অধ্যাপনৰ দ্বাৰা জীৱিকা নচলায়; যি যজ্ঞ, দান আৰু ধৰ্মাচৰণ—এই তিন কৰ্ম নিত্য পালন কৰে; যি কাম, ক্ৰোধ আৰু লোভ—এই তিন অন্তঃশত্ৰুক অতিক্ৰম কৰিছে; আৰু যি সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি মৈত্ৰীভাব ৰাখে—তেনে দ್ವিজকেই সত্যাৰ্থে ব্ৰাহ্মণ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True brahminhood is characterized by Vedic learning joined to integrity: not commercializing sacred study, performing key dharmic duties (sacrifice, charity, righteous conduct), conquering desire-anger-greed, and cultivating friendliness toward all beings.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Mahādeva speaks a normative definition of a brāhmaṇa, shifting emphasis from mere social label to ethical and spiritual qualifications.