Shloka 20
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(अस्माच्छमशानमेध्यं तु नास्ति किंचिदनिन्दिते । निस्सम्पातान्मनुष्याणां तस्माच्छुचितमं स्मृतम् ।।
nārada uvāca |
asmāc chmaśānam edhyaṃ tu nāsti kiñcid anindite |
niḥsampātān manuṣyāṇāṃ tasmāc chucitamaṃ smṛtam ||
sthānaṃ me tatra vihitaṃ vīrasthānam iti priye |
kapālaśatasampūrṇam amabhirūpaṃ bhayānakam ||
madhyāhne sandhyayor vāpi nakṣatre rudradaivate |
āyuṣkāmair aśuddhair vā na gantavyam iti sthitiḥ ||
madanyena na śakyaṃ hi nihantuṃ bhūtajaṃ bhayam |
tatrastho 'haṃ prajāḥ sarvāḥ pālayāmi dine dine ||
manniyogād bhūtasaṅghā na ca ghnantīha kañcana |
tāṃs tu lokahitārthāya śmaśāne ramayāmy aham ||
etat te sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi ||
নাৰদে ক’লে—অনিন্দিতে! শ্মশানভূমিতকৈ অধিক পবিত্ৰ আন কোনো স্থান নাই; কাৰণ তাত মানুহৰ অহা-যোৱা কম, সেয়েহে তাক পৰম শুচি বুলি স্মৰণ কৰা হয়। প্ৰিয়ে! সেই স্থান ‘বীৰস্থান’ বুলি খ্যাত; সেইকাৰণেই মই তাত মোৰ বাস স্থিৰ কৰিছোঁ। শত শত কপালেৰে পূৰ্ণ সেই ভয়ংকৰ স্থানো মোৰ দৃষ্টিত মনোৰম লাগে। মধ্যাহ্নত, দুয়ো সন্ধ্যাত, আৰু ৰুদ্ৰ-দৈৱত আৰ্দ্ৰা নক্ষত্ৰৰ সময়ত—দীর্ঘায়ু কামনা কৰা বা আচাৰগতভাৱে অশুদ্ধ লোকসকলে তাত নাযাব—এনে নিয়ম স্থিৰ আছে। মোৰ বাহিৰে কোনো ভূতজনিত ভয় নাশ কৰিব নোৱাৰে; সেয়েহে শ্মশানত থাকি মই প্ৰতিদিনে সকলো প্ৰজাক ৰক্ষা কৰোঁ। মোৰ আদেশত ভূতসংঘসমূহে ইয়াত কাকো হত্যা নকৰে; লোকহিতৰ বাবে মই তেওঁলোকক শ্মশানতেই ৰমাই ৰাখোঁ। এই সকলো তোমাক ক’লোঁ—এতিয়া আৰু কি শুনিব বিচাৰিছা?
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage reframes the cremation-ground as a paradoxically supreme purifier: because it is shunned and free from worldly traffic, it becomes a locus of austerity and truth. It also presents a protective ethic—spirit-forces are not denied, but regulated by divine command so that the world remains safe and ordered.
Nārada reports a discourse in which the deity explains why he abides in the cremation-ground, why it is called a ‘heroes’ place, and what restrictions apply to visiting it (midday, twilights, and during Ārdrā). He asserts that only he can neutralize spirit-born fear and that, by his ordinance, the hosts of spirits are kept from harming people and are confined there for the world’s welfare.