Shloka 69
उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit
Angiras Teaching
परम बुद्धिमान् विश्वामित्रजी एक हजार दिव्य वर्षोंतक प्रतिदिन एक समय भोजन करके भूखका कष्ट सहते हुए तपमें लगे रहे। उससे उन्हें ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति हुई ।।
parama-buddhimān viśvāmitraḥ sahasraṁ divya-varṣāṇi pratidinam eka-kāla-bhojī bhūksā-kleśaṁ sahamānas tapasi rato 'bhavat; tena tasya brāhmaṇatva-prāptiḥ. cyavano jamadagniś ca vasiṣṭho gautamo bhṛguḥ; sarva eva kṣamāvanto maharṣaya upavāsenaiva divam prāptāḥ.
অঙ্গিৰাই ক’লে—পরম বুদ্ধিমান বিশ্বামিত্ৰে এক হাজাৰ দিব্যবছৰ ধৰি প্ৰতিদিন মাত্ৰ এবাৰ আহাৰ কৰি ক্ষুধাৰ কষ্ট সহ্য কৰি তপস্যাত ৰত আছিল; সেই তপস্যাৰ বলতেই তেওঁ ব্ৰাহ্মণত্ব লাভ কৰিলে। তদ্ৰূপ চ্যবন, জমদগ্নি, বসিষ্ঠ, গৌতম আৰু ভৃগু—এই ক্ষমাশীল মহর্ষিসকলে উপবাস আৰু সংযমৰ বলত স্বৰ্গলোক প্ৰাপ্ত হৈছিল।
अंगियरा उवाच
Educational Q&A
Endurance (kṣamā) and disciplined austerity (tapas), especially restraint in eating and fasting, are presented as powerful ethical-spiritual practices that can transform one’s status and lead to higher attainments.
Aṅgiras cites Viśvāmitra’s long austerity—eating once daily for a thousand divine years—to explain his attainment of brāhmaṇa status, and then lists other renowned sages who reached heavenly realms through fasting and forbearance.