Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
ভগীৰথে ক’লে—দেৱেশ্বৰ! বিধাতাই যিদৰে বিধান কৰিছিল, মোৰ সংকল্প অনুসাৰে মই বিধিপূৰ্বক অনশন-ব্ৰত পালন কৰিছোঁ। আপুনি সুধিছে, সেয়ে সকলো কথা যথাৰ্থভাৱে কোৱা উচিত; সেইকাৰণে সকলো কৈ দিলোঁ। মোৰ মতে অনশনৰ চেয়ে ডাঙৰ তপস্যা নাই। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! আপোনাক প্ৰণাম—মোৰ ওপৰত প্রসন্ন হওক।
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.