Shloka 40
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
अभिषिक्त: प्रकृतिभी राजपुत्र: स पार्थिव: । नरेश! पिताके परलोकवासी हो जानेपर शुद्ध होनेके पश्चात् मन्त्री और प्रजा आदिने मिलकर उस राजकुमारको राजाके पदपर अभिषिक्त कर दिया ।।
abhīṣiktaḥ prakṛtibhiḥ rājaputraḥ sa pārthivaḥ | nareśa! pitā ke paralokavāsī ho jānepara śuddha honeke paścāt mantrī ca prajā-ādayaś ca militvā taṁ rājakumāraṁ rājapade ’bhyaṣiñcan || abhīṣiktena sa ṛṣir abhīṣiktaḥ purohitaḥ; rājñā abhīṣiktaḥ san sa ṛṣir api purohitapade ’bhyaṣiñcata ||
ভীষ্মে ক’লে—“হে নৰেশ! পিতা পৰলোকবাসী হোৱাৰ পাছত শুদ্ধিকাল সম্পূৰ্ণ হ’লে মন্ত্ৰী আৰু প্ৰজা আদি একেলগে সেই ৰাজপুত্ৰক ৰাজপদত অভিষিক্ত কৰিলে। আৰু ৰজাৰ অভিষেকৰ লগে লগে সেই ঋষিকো পুৰোহিত-পদত অভিষিক্ত—নিযুক্ত—কৰা হ’ল। এইদৰে ধৰ্মানুসাৰে ৰাজাধিকার আৰু বৈদিক অধিকাৰৰ যথাযথ ক্ৰম স্থাপিত হ’ল।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Legitimate rule is established through dharmic procedure: after the deceased king’s rites and purification, the realm (ministers and subjects) installs the rightful heir, and sacred authority is simultaneously set in order by appointing a qualified purohita. Political power and ritual guidance are meant to be harmonized.
After the king’s death and the completion of mourning/purification, the ministers and the people jointly perform the prince’s royal consecration (abhiṣeka). At the same time, a sage is installed as the royal priest (purohita), formalizing both governance and religious counsel.