Ādi-parva, Adhyāya 73: Devayānī–Śarmiṣṭhā Dispute, Confinement in the Well, and Yayāti’s Rescue
अष्टावेव समासेन विवाहा धर्मत:ः स्मृता: । ब्राह्मो दैवस्तथैवार्ष: प्राजापत्यस्तथासुर:,धर्मशास्त्रकी दृष्टिसे संक्षेपसे आठ प्रकारके ही विवाह माने गये हैं--ब्राह्म, दैव, आर्ष, प्राजापत्य, आसुर, गान्धर्व, राक्षस तथा आठवाँ पैशाच।- स्वायम्भुव मनुका कथन है कि इनमें बादवालोंकी अपेक्षा पहलेवाले विवाह धर्मानुकूल हैं
aṣṭāveva samāsena vivāhā dharmataḥ smṛtāḥ | brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyastathāsuraḥ ||
দুষ্যন্ত ক’লে—ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ দৃষ্টিত সংক্ষেপে বিবাহৰ আঠটা ৰূপেই স্বীকৃত: ব্ৰাহ্ম, দৈৱ, আৰ্ষ, প্ৰাজাপত্য, আসুৰ; আৰু অৱশিষ্ট তিন—গান্ধৰ্ব, ৰাক্ষস, পৈশাচ। শাস্ত্ৰীয় বিভাজনে বিবাহক ধৰ্ম-নিয়মে নিয়ন্ত্রিত নৈতিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্থিৰ কৰে; য’ত কিছুমান ৰূপ অধিক ধৰ্মানুকূল, কিছুমান তুলনামূলকভাৱে কম বুলি গণ্য।
दुष्यन्त उवाच
The verse teaches that marriage is not a single undifferentiated act but is ethically evaluated in dharma-śāstra through recognized categories; the tradition remembers eight forms, implying a hierarchy of moral acceptability.
Duṣyanta is speaking in a didactic mode, invoking dharma-tradition to classify forms of marriage, setting a normative framework for discussing marital legitimacy and conduct.