Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Jaratkāru-nirukti and Parīkṣit’s forest encounter (जরত्कारुनिरुक्तिः—परिक्षिद्वनप्रसङ्गः)

इमां महीं शैलवनोपपन्नां ससागरग्रामविहारपत्तनाम्‌ | त्वं शेष सम्यक्‌ चलितां यथावत्‌ संगृह तिष्तस्व यथाचला स्यात्‌,शेषनाग! पर्वत, वन, सागर, ग्राम, विहार और नगरोंसहित यह समूची पृथ्वी प्रायः हिलती-डुलती रहती है। तुम इसे भलीभाँति धारण करके इस प्रकार स्थित रहो, जिससे यह पूर्णतः अचल हो जाय

imāṃ mahīṃ śailavanopapannāṃ sasāgaragrāmavihārapattanām | tvaṃ śeṣa samyak calitāṃ yathāvat saṃgṛha tiṣṭhasva yathācalā syāt, śeṣanāga |

হে শেষনাগ! পৰ্বত-অৰণ্যসমেত, সাগৰ, গাঁও, বিহাৰ-উদ্যান আৰু নগৰেৰে পৰিপূৰ্ণ এই সমগ্ৰ পৃথিৱী সদায় কঁপি কঁপি সৰি যায়। তুমি একে যথাযথভাৱে ধৰি এনে দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হৈ থাকিবা, যাতে ই সম্পূৰ্ণ অচল হয়।

इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular
महीम्earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
शैल-वन-उपपन्नाम्endowed with mountains and forests
शैल-वन-उपपन्नाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउपपन्न (उप + √पद्/पद्यते)
FormFeminine, Accusative, Singular
स-सागर-ग्राम-विहार-पत्तनाम्together with oceans, villages, pleasure-grounds, and cities/ports
स-सागर-ग्राम-विहार-पत्तनाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस (सहित) + पत्तन
FormFeminine, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शेषO Śeṣa
शेष:
Sampradana
TypeNoun
Rootशेष
FormMasculine, Vocative, Singular
सम्यक्properly, well
सम्यक्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
चलिताम्moved, shaken
चलिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचलित (√चल्)
FormFeminine, Accusative, Singular
यथावत्as it should be, duly
यथावत्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootयथावत्
संगृहhold together, support
संगृह:
Kriya
TypeVerb
Rootसम् + √ग्रह्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
तिष्ठस्वstand, remain
तिष्ठस्व:
Kriya
TypeVerb
Root√स्था
FormImperative, Second, Singular, Atmanepada
यथाso that, in such a way that
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
अचलाimmovable, steady
अचला:
Karta
TypeAdjective
Rootअचल
FormFeminine, Nominative, Singular
स्यात्may be, might become
स्यात्:
Kriya
TypeVerb
Root√अस्
FormOptative, Third, Singular, Parasmaipada
शेषनागO Śeṣa-serpent
शेषनाग:
Sampradana
TypeNoun
Rootशेष-नाग
FormMasculine, Vocative, Singular

शेष उवाच

Ś
Śeṣa (Ananta, the serpent)
E
Earth (Mahī/Pṛthivī)
M
Mountains (Śaila)
F
Forests (Vana)
O
Oceans (Sāgara)
V
Villages (Grāma)
P
Parks/pleasure-groves (Vihāra)
C
Cities (Pattana)