Shloka 60
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
षष्टिक्ष गावस्त्रिशताक्ष धेनव एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति । नानागोष्ठा विहिता एकदोहना- स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम्,दिन एवं रात--ये मनोवांछित फल देनेवाली तीन सौ साठ दुधारू गौएँ हैं। वे सब एक ही संवत्सररूपी बछड़ेको जन्म देती और उसको पुष्ट करती हैं। वह बछड़ा सबका उत्पादक और संहारक है। जिज्ञासु पुरुष उक्त बछड़ेको निमित्त बनाकर उन गौओंसे विभिन्न फल देनेवाली शास्त्रविहित क्रियाएँ दुहते रहते हैं; उन सब क्रियाओंका एक (तत्त्वज्ञानकी इच्छा) ही दोहनीय फल है। पूर्वोक्त गौओंको आप दोनों अश्विनीकुमार ही दुहते हैं
ṣaṣṭiś ca gāvas triśatākṣa dhenava ekaṁ vatsaṁ suvate taṁ duhanti | nānāgoṣṭhā vihitā ekadohanās tāv aśvinau duhato gharma-mukthyam ||
ৰামে ক’লে—দিন আৰু ৰাতি—এইবোৰ মনোবাঞ্ছিত ফল দিয়া তিনিশ ষাঠি দুগ্ধধাৰী গাই; তিনিশ ষাঠি ‘চক্ষু’ (দিন)ৰে চিহ্নিত। সিহঁতে সকলোৱে একেটা সংবৎসৰ-ৰূপ বাছুৰ জন্ম দিয়ে আৰু দোহন কৰি তাক পোষে। সিহঁতে নানা গোশালাত থাকি শাস্ত্ৰবিধিত বিভিন্ন কৰ্মত নিয়োজিত হ’লেও, প্ৰকৃত দোহন একেই—জিজ্ঞাসু পুৰুষ সেই বাছুৰক নিমিত্ত কৰি কৰ্মফল দোহে; কিন্তু সকলো কৰ্মৰ সাৰ-দুধ এক—তত্ত্বজ্ঞানৰ আকাঙ্ক্ষা। আৰু হে অশ্বিনীকুমাৰদ্বয়, উৎকৃষ্ট উষ্ণ ‘ঘর্ম’ হবি আৰু স্তোত্ৰগীত তোমালোকেই দোহা।
राम उवाच
Educational Q&A
Many scripturally prescribed actions appear diverse, but their highest extractable essence is one: the aspiration for true knowledge. Ritual ‘fruits’ are secondary to the unifying pursuit of jñāna.
Rama speaks in a Vedic metaphor: the 360 days are likened to milch-cows producing a single calf (the year/unifying principle). Seekers ‘milk’ these days through various rites to obtain results, while the Aśvin twins are praised as the divine agents who draw forth the prime ritual oblation (gharma) and hymn (uktha).