Shloka 2
Adhyāya 196: Droṇa’s Conciliatory Counsel and Karṇa’s Suspicion of Counsel (मन्त्र-नय-विवादः)
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राजन् नामारयत् कंचिदपि प्रजानाम् | ततः प्रजास्ता बहुला बभूवु: कालातिपातान्मरणप्रहीणा:,राजन! उस यज्ञकी दीक्षा लेनेके कारण यमराजने मानवप्रजाकी मृत्युका काम बंद कर रखा था। इस प्रकार मृत्युका नियत समय बीत जानेसे सारी प्रजा अमर होकर दिनों-दिन बढ़ने लगी। धीरे-धीरे उसकी संख्या बहुत बढ़ गयी
tato yamo dīkṣitas tatra rājan nāmarayat kañcid api prajānām | tataḥ prajāstā bahulā babhūvuḥ kālātipātān maraṇaprahīṇāḥ ||
তাৰ পাছত, হে ৰাজন! সেই যজ্ঞৰ দীক্ষাত অৱস্থিত যমে প্ৰজাসকলৰ মাজত কাৰো মৃত্যুও ঘটালেন নাছিল। সেয়ে মৃত্যুৰ নিৰ্দিষ্ট সময় অতিক্ৰম হ’লেও প্ৰজাসকল মৃত্যুৰহিত হৈ পৰিল আৰু দিনেদিনে বহুগুণে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that even a temporary suspension of a cosmic function (death), when tied to ritual consecration and dharmic constraints, disrupts balance: without mortality, population swells unchecked. It implies that dharma includes maintaining cosmic order, not merely individual benefit.
Vyāsa tells the king that Yama, while under dīkṣā for a sacrificial context, refrained from taking any lives. As the destined times of death passed unused, people effectively became deathless and their numbers increased greatly.