Adhyaya 101

Verse 1

/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५१ श्लोक हैं) अपन का छा | अकाल - द्यु” का ही नाम 'द्यो' है

বৈশম্পায়নে ক’লে—জনমেজয়! ৰজা শান্তনু আছিল অতি ধীমান; দেৱতা আৰু ৰাজর্ষিসকলে তেওঁক সৎকাৰ কৰিছিল। ধৰ্মাত্মা সেই নৃপতি সৰ্বলোকত সত্যবাক বুলি প্ৰসিদ্ধ আছিল।

Verse 2

दमो दान क्षमा बुद्धिह्लीर्धतिस्तेज उत्तमम्‌ । नित्यान्यासन्‌ महासत्त्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे

সেই মহাসত্ত্বশালী পুৰুষর্ষভ শান্তনুৰ ভিতৰত ইন্দ্ৰিয়সংযম, দান, ক্ষমা, বুদ্ধি, লজ্জা, ধৃতি (ধৈৰ্য) আৰু উত্তম তেজ—এই সদ্‌গুণ সদায় বিদ্যমান আছিল।

Verse 3

एवं स गुणसम्पन्नो धर्मार्थकुशलो नृप: । आसीदू भरतवंशस्य गोप्ता सर्वजनस्य च,इस प्रकार उत्तम गुणोंसे सम्पन्न एवं धर्म और अर्थके साधनमें कुशल राजा शान्तनु भरतवंशका पालन तथा सम्पूर्ण प्रजाकी रक्षा करते थे

এইদৰে গুণসম্পন্ন আৰু ধৰ্ম-অৰ্থৰ উপায়ত কুশল ৰজা শান্তনু ভৰতবংশৰ পালনকৰ্তা আৰু সমগ্ৰ প্ৰজাৰ ৰক্ষক আছিল।

Verse 4

कम्बुग्रीव: पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रम: । अन्वित: परिपूर्णार्थ: सर्वे्नुपतिलक्षणै:

বৈশম্পায়নে ক’লে—তেওঁৰ গ্ৰীৱা শঙ্খৰ দৰে শোভিত আছিল, কাঁধ বিস্তৃত আছিল, আৰু মত্ত হাতীৰ দৰে পৰাক্ৰমী আছিল। ৰজাৰ যোগ্য সকলো শুভ লক্ষণ তেওঁৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ আৰু সাৰ্থকভাৱে বিদ্যমান আছিল।

Verse 5

तस्य कीर्तिमतो वृत्तमवेक्ष्म सततं नरा: । धर्म एव पर: कामादर्थाच्चेति व्यवस्थिता:,उन यशस्वी महाराजके धर्मपूर्ण सदाचारको देखकर सब मनुष्य सदा इसी निश्चयपर पहुँचे थे कि काम और अर्थसे धर्म ही श्रेष्ठ है

সেই কীৰ্তিমান মহাৰাজৰ ধৰ্মময় সদাচাৰ দেখি লোকসকলে সদায় এই স্থিৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ল—কাম আৰু অৰ্থতকৈ ধৰ্মেই শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 6

एतान्यासन्‌ महासत्त्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे । न चास्य सदृशः कश्रिद्‌ धर्मतः पार्थिवो5भवत्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—মহাসত্ত্ববান পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ শান্তনুৰ ভিতৰত এই সকলো সদ্‌গুণ বিদ্যমান আছিল। ধৰ্ম অনুসাৰে শাসন কৰাত পৃথিৱীৰ কোনো ৰজা তেওঁৰ সমান নাছিল।

Verse 7

वर्तमान हि धर्मेषु सर्वधर्मभूतां वरम्‌ । त॑ महीपा महीपालं राजराज्ये5भ्यषेचयन्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—তেওঁ সদায় ধৰ্মত স্থিৰ আছিল আৰু সকলো ধৰ্মধাৰীসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ আছিল; সেয়ে পৃথিৱীৰ ৰক্ষক সেই সকলো ৰজাই একেলগে মিলি ৰজা শান্তনুক ৰাজাধিৰাজ—সম্ৰাট—পদত অভিষেক কৰিলে।

Verse 8

वीतशोकभयाबाधा: सुखस्वप्ननिबोधना: । पति भारत गोप्तारं समपद्यन्त भूमिपा:

জনমেজয়! যেতিয়া সকলো ৰজাই শান্তনুক নিজৰ স্বামী আৰু ভাৰতবংশৰ ৰক্ষক হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে, তেতিয়া কাৰো শোক, ভয় আৰু মানসিক ক্লেশ নাথাকিল। লোকসকল সুখে শুই আৰু সুখে জাগি উঠিবলৈ ধৰিলে।

Verse 9

तेन कीर्तिमता शिष्टा: शक्रप्रतिमतेजसा । यज्ञदानक्रियाशीला: समपद्यन्त भूमिपा:,इन्द्रके समान तेजस्वी और कीर्तिशाली शान्तनुके शासनमें रहकर अन्य राजालोग भी दान और यज्ञ कर्मोमें स्वभावतः प्रवृत्त होने लगे

ইন্দ্ৰসদৃশ তেজস্বী আৰু কীৰ্তিমান সেই নৃপতিৰ পথপ্ৰদৰ্শনত অন্য ৰাজাসকলেও শিষ্ট হৈ উঠিল আৰু স্বাভাৱিকভাৱে যজ্ঞ, দান আৰু ধৰ্মসম্মত ৰাজকৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।

Verse 10

शान्तनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा । नियमात्‌ सर्ववर्णानां धर्मोत्तरमवर्तत

সেই সময় শान्तনু-প্ৰধান ৰজাসকলে জগত ৰক্ষা কৰাত, সকলো বৰ্ণৰ লোক নিয়মানুবর্তিতাৰে বাস কৰিছিল; আচৰণৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত ধৰ্মই সৰ্বোচ্চ পথপ্ৰদৰ্শক হৈ প্ৰাধান্য লাভ কৰিলে।

Verse 11

ब्रह्म पर्यचरत्‌ क्षत्रं विश: क्षत्रमनुव्रता: । ब्र्मक्षत्रानुरक्ताश्न शूद्रा: पर्यचरन्‌ विश:

সেই সুসংবদ্ধ যুগত ক্ষত্ৰিয়সকলে ব্ৰাহ্মণসকলক সেৱা কৰিছিল; বৈশ্যসকলে ক্ষত্ৰিয়সকলৰ অনুবর্তী হৈ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল; আৰু ব্ৰাহ্মণ-ক্ষত্ৰিয়সকলৰ প্ৰতি অনুৰক্ত শূদ্ৰসকলে বৈশ্যসকলৰ সেৱাত তৎপৰ আছিল। এইদৰে প্ৰতিটো বৰ্ণে নিজ নিজ নিৰ্ধাৰিত ধৰ্ম পালন কৰি সমৰসতা ৰক্ষা কৰিছিল।

Verse 12

स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने । वसन्‌ सागरफपर्यन्तामन्वशासद्‌ वसुन्धराम्‌,महाराज शान्तनु कुर॒ुवंशकी रमणीय राजधानी हस्तिनापुरमें निवास करते हुए समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका शासन और पालन करते थे

বৈশম্পায়নে ক’লে—কুৰুসকলৰ মনোৰম ৰাজধানী হস্তিনাপুৰত বাস কৰি মহাৰাজ শান্তনু সমুদ্ৰ-পর্যন্ত পৃথিৱী শাসন কৰিছিল আৰু পালন-ৰক্ষণ কৰিছিল।

Verse 13

स देवराजसदृशो धर्मज्ञ: सत्यवागृजु: । दानधर्मतपोयोगाच्छ़िया परमया युतः

বৈশম্পায়নে ক’লে—তেওঁ দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ সদৃশ; ধৰ্মজ্ঞ, সত্যভাষী আৰু ঋজুস্বভাৱী আছিল। দান, ধৰ্ম আৰু তপস্যা—এই তিনিওটাৰ যোগবলে তেওঁ পৰম শ্ৰীৰে যুক্ত আছিল, আৰু তেওঁৰ দিব্য কান্তি নিৰন্তৰ বৃদ্ধি পাইছিল।

Verse 14

अरागद्वेषसंयुक्त: सोमवत्‌ प्रियदर्शन: । तेजसा सूर्यकल्पो5 भूद्‌ वायुवेगसमो जवे । अन्तकप्रतिम: कोपे क्षमया पृथिवीसम:

বৈশম্পায়নে ক’লে— তেওঁৰ ভিতৰত ন ৰাগ আছিল, ন দ্বেষ। চন্দ্ৰমাৰ দৰে তেওঁৰ দৰ্শন সকলোৰে প্ৰিয় আছিল। তেজত তেওঁ সূৰ্যসম, গতি-ৱেগত বায়ুসমান; ক্ৰোধত তেওঁ অন্তক (যম) সদৃশ, আৰু ক্ষমাত পৃথিৱীৰ দৰে—সহিষ্ণু আৰু স্থিৰ।

Verse 15

वध: पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम्‌ । शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृूप,जनमेजय! महाराज शान्तनुके इस पृथ्वीका पालन करते समय पशुओं, वराहों, मृगों तथा पक्षियोंका वध नहीं होता था

বৈশম্পায়নে ক’লে— হে ৰজা জনমেজয়! মহাৰাজ শান্তনু পৃথিৱী পালন কৰোঁতে পশু, বৰাহ, মৃগ আৰু পক্ষীৰ বধ নঘটিছিল।

Verse 16

ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान्‌ । सम॑ शशास भूतानि कामरागविवर्जित:

তেওঁৰ ৰাজ্যত ব্ৰহ্মবিদ্যা আৰু ধৰ্মৰ প্ৰাধান্য আছিল। মহাৰাজ শান্তনু বিনয়ী আৰু সংযমী, কাম-ৰাগ আদি দোষৰ পৰা মুক্ত আছিল। তেওঁ সকলো প্ৰাণীক সমভাৱে, পক্ষপাতহীনভাৱে শাসন কৰিছিল।

Verse 17

देवर्षिपितृयज्ञार्थमार भ्यन्त तदा क्रिया: । न चाधर्मेण केषांचित्‌ प्राणिनामभवद्‌ वध:

সেই দিনবোৰত দেৱযজ্ঞ, ঋষিযজ্ঞ আৰু পিতৃযজ্ঞৰ উদ্দেশ্যে ক্ৰিয়াকৰ্ম আৰম্ভ হৈছিল; আৰু অধৰ্ম বুলি গণ্য কৰি কোনো প্ৰাণীৰ বধ কৰা নহৈছিল।

Verse 18

असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम्‌ । स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत्‌ पिता,दुःखी, अनाथ एवं पशु-पक्षीकी योनिमें पड़े हुए जीव--इन सब प्राणियोंका वे राजा शान्तनु ही पिताके समान पालन करते थे

দুখীয়া, অনাথ আৰু পশু-পক্ষীৰ যোনিত থকা জীৱ—এই সকলোৰে বাবে সেই ৰজাই পিতাৰ দৰে হৈছিল। অৰ্থাৎ, শান্তনুৰ ৰাজত্ব কৰুণাময় অভিভাৱকত্বে চিহ্নিত আছিল।

Verse 19

तस्मिन्‌ कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति । श्रिता वागभवत्‌ सत्यं दानधर्माश्रितं मन:

কুৰুবংশীয় নৃপতিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, ৰাজৰাজেশ্বৰ শান্তনু সিংহাসনত থাকোঁতে বাক্য সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল—সকলোয়ে সত্য ক’ত, আৰু সকলোৰে মন দান আৰু ধৰ্মত নিবিষ্ট আছিল।

Verse 20

स समा: षोडशाष्टौ च चतस्रोषष्टौ तथापरा: । रतिमप्राप्रुवन्‌ स्त्रीषु बभूव वनगोचर:,राजा शान्तनु सोलह, आठ, चार और आठ कुल छत्तीस वर्षोतक स्त्रीविषयक अनुरागका अनुभव न करते हुए वनमें रहे

বৈশম্পায়নে ক’লে—ষোল বছৰ, তাৰ পাছত আৰু আঠ বছৰ, আৰু তাৰ পাছত আৰু চৌষট্টি বছৰলৈকে তেওঁ স্ত্ৰীসকলৰ প্ৰতি ৰতি লাভ নকৰিলে; বনচাৰীজনৰ দৰে সংযমী হৈ বিষয়াসক্তিৰ পৰা দূৰত থাকিল।

Verse 21

तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुत: । गाड़ेयस्तस्य पुत्रो5 भून्नाम्ना देवव्रतो वसु:

বৈশম্পায়নে ক’লে—পিতাৰ দৰে ৰূপ, আচাৰ, ব্যৱহাৰ আৰু শ্ৰুতবিদ্যাত সমান, গঙ্গাজাত তেওঁৰ এক পুত্ৰ জন্মিল—বসুৰ অৱতাৰ, নাম দেৱব্ৰত।

Verse 22

सवस्त्रिषु स निष्णात: पार्थिवेष्वितरेषु च । महाबलो महासत्त्वो महावीरयों महारथ:

বৈশম্পায়নে ক’লে—লৌকিক আৰু অলৌকিক সকলো প্ৰকাৰৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰত তেওঁ নিষ্ণাত আছিল। তেওঁৰ বল মহান, সত্ত্ব মহান, আৰু বীৰ্যও মহান; তেওঁ মহাৰথী আছিল।

Verse 23

स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गड्जामनुसरन्‌ नदीम्‌ । भागीरथीमल्पजलां शान्‍्लनुर्दृष्टवान्‌ नृप:

বৈশম্পায়নে ক’লে—এদিনা ৰজা শান্তনুৱে এটা মৃগক বাণবিদ্ধ কৰি তাৰ পিছে পিছে ধাৱিত হৈ নদীতীৰ ধৰি গৈ ভাগীৰথীৰ তটত উপস্থিত হ’ল। তাতে তেওঁ দেখিলে—গঙ্গাৰ জল অতি অল্প হৈ পৰিছে।

Verse 24

तां दृष्टवा चिन्तयामास शान्तनुः पुरुषर्षभ: । स्वन्दते कि त्वियं नाद्य सरिच्छेष्ठा यथा पुरा

তাঁক দেখি পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ ৰজা শান্তনু চিন্তাত পৰিল—“নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা এই গঙ্গা আজি কিয় পূৰ্বৰ দৰে বোৱা নাই?”

Verse 25

ततो निमित्तमन्विच्छन्‌ ददर्श स महामना: । कुमारं रूपसम्पन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम्‌

তাৰ পিছত সেই মহামনা ৰজা নিমিত্তৰ কাৰণ অনুসন্ধান কৰি আগবাঢ়ি গ’ল আৰু দেখিলে—ৰূপসম্পন্ন, বৃহৎদেহী, চাৰুদৰ্শন এক কুমাৰ।

Verse 26

दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देव॑ पुरन्दरम्‌ । कृत्स्नां गड़ां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णमरवस्थितम्‌

সেই কুমাৰে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) দেৱৰ দৰে দিব্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিছিল; তীক্ষ্ণ শৰৰে সমগ্ৰ গঙ্গাৰ সোঁত আৱৰি ৰোধ কৰি সি তাতে দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ আছিল।

Verse 27

तां शरैराचितां दृष्टवा नदीं गड़ां तदन्तिके । अभवद्‌ विस्मितो राजा दृष्टवा कर्मातिमानुषम्‌

তাৰ ওচৰত গঙ্গা নদী শৰৰে আচ্ছাদিত দেখি, সেই অতিমানুষ কৰ্ম দেখি ৰজা বিস্মিত হ’ল।

Verse 28

जातमात्र पुरा दृष्टवा त॑ पुत्र शान्तनुस्तदा । नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम्‌

শান্তনুৱে সেই পুত্ৰক বহু আগতে কেৱল জন্মমুহূর্ততে দেখিছিল; সেয়ে বুদ্ধিমান হ’লেও তেতিয়া স্মৃতি উভতি নাহিল, আৰু নিজৰ পুত্ৰক চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 29

सतुतंपितरं दृष्टवा मोहयामास मायया | सम्मोहा तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत,बालकने अपने पिताको देखकर उन्हें मायासे मोहित कर दिया और मोहित कर दिया और मोहित करके शीघ्र वहीं अन्तर्धान हो गया

বৈশম্পায়নে ক’লে—পিতাক দেখি সেই বালকে মায়াবলে তেওঁক মোহিত কৰিলে; সম্পূৰ্ণ বিভ্ৰমত পেলাই দি সি তৎক্ষণাৎ সেই ঠাইৰ পৰাই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 30

तदद्भुतं ततो दृष्टवा तत्र राजा स शान्तनुः । शड्कमान: सुतं गड्भगमब्रवीद्‌ दर्शयेति ह,यह अद्भुत बात देखकर राजा शान्तनुको कुछ संदेह हुआ और उन्होंने गंगासे अपने पुत्रको दिखानेकी कहा

সেই অদ্ভুত ঘটনা দেখি তাতে থকা ৰজা শান্তনুৰ মনত সন্দেহ জাগিল। তেতিয়া তেওঁ গঙ্গাক ক’লে—“আমাৰ পুত্ৰক দেখুৱাও।”

Verse 31

दर्शयामास तं गड्ढा बिभ्रती रूपमुत्तमम्‌ । गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ त॑ कुमारमलंकृतम्‌

তেতিয়া দেৱী গঙ্গাই অতি মনোহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে; অলংকৃত কুমাৰৰ সোঁহাত ধৰি তেওঁক আগলৈ আনি দেখুৱালে।

Verse 32

अलंकृतामाभरणैर्विरजो<म्बरसंवृताम्‌ । दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात्‌ स शान्तनु:

দিব্য অলংকাৰৰে অলংকৃত আৰু নিৰ্মল দীপ্ত বস্ত্ৰে আৱৃত সেই দেৱীক—আগতে দেখা সত্ত্বেও—ৰজা শান্তনুৱে চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 33

गजड़ोवाच य॑ पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यविन्दथा: । स चायं पुरुषव्यात्र सर्वास्त्रविदनुत्तम:

গঙ্গাই ক’লে—“মহাৰাজ! পূৰ্বে মোৰ গৰ্ভৰ পৰা আপুনি যি অষ্টম পুত্ৰ লাভ কৰিছিল, এয়েই সি। পুৰুষব্যাঘ্ৰ! সৰ্ব অস্ত্ৰবিদ্যাত এ অনুত্তম।”

Verse 34

गृहाणेमं महाराज मया संवर्धितं सुतम्‌ । आदाय पुरुषव्याप्र नयस्वैनं गृहं विभो,राजन! मैंने इसे पाल-पोसकर बड़ा कर दिया है। अब आप अपने इस पुत्रको ग्रहण कीजिये। नरश्रेष्ठ! स्वामिन! इसे घर ले जाइये

হে মহাৰাজ! মই এই পুত্ৰক লালন-পালন কৰি ডাঙৰ কৰিছোঁ; এতিয়া আপুনি তাক গ্ৰহণ কৰক। হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ, হে বিভো! তাক লগত লৈ নিজৰ গৃহলৈ লৈ যাওক।

Verse 35

वेदानधिजगे साजड्न्‌ वसिष्ठादेष वीर्यवान्‌ । कृतास्त्र: परमेष्वासो देवराजसमो युधि

আপোনাৰ এই বীৰ্যৱান পুত্ৰে মহৰ্ষি বশিষ্ঠৰ ওচৰত ছয় বেদাঙ্গসহ সমগ্ৰ বেদ অধ্যয়ন কৰিছে। সি অস্ত্ৰবিদ্যাত নিপুণ, পৰম ধনুৰ্ধৰ; যুদ্ধত দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ সমান পৰাক্ৰমী।

Verse 36

सुराणां सम्मतो नित्यमसुराणां च भारत । उशना वेद यच्छास्त्रमयं तद्‌ वेद सर्वश:

হে ভাৰত! দেৱতা আৰু অসুৰ—উভয়েই তাক সদায় সন্মান কৰে। উশনা (শুক্ৰাচাৰ্য) যি নীতিশাস্ত্ৰ জানে, সেই সমগ্ৰ শাস্ত্ৰ সিও সম্পূৰ্ণৰূপে জানে।

Verse 37

तथैवाज्धिरस: पुत्र: सुरासुरनमस्कृत: । यद्‌ वेद शास्त्र तच्चापि कृत्स्नमस्मिन्‌ प्रतिष्ठितम्‌

সেইদৰে অঙ্গিৰাৰ পুত্ৰ, দেৱ-দানৱে নমস্কাৰ কৰা বৃহস্পতিয়ে যি শাস্ত্ৰ জানে, সেই সমগ্ৰ শাস্ত্ৰ এই যুৱকত সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত। হে বীৰশ্ৰেষ্ঠ! সি ৰাজধৰ্ম আৰু অৰ্থশাস্ত্ৰৰ মহাপণ্ডিত। মোৰ দ্বাৰা দিয়া এই বীৰ পুত্ৰ—অজেয় মহাধনুৰ্ধৰ—আপুনি নিজৰ গৃহলৈ লৈ যাওক।

Verse 38

तव पुत्रे महाबाहौ साड्रोपाड़ं महात्मनि । ऋषि: परैरनाधृष्यो जामदग्न्य: प्रतापवान्‌

হে মহাবাহো! আপোনাৰ সেই মহাত্মা পুত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতাপৱান জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম) ঋষি—যাক কোনেও পৰাভূত কৰিব নোৱাৰে—সাঙ্গোপাঙ্গসহ উপস্থিত আছিল।

Verse 39

यदस्त्रं वेद रामश्न तदेतस्मिन्‌ प्रतिष्ठितम्‌ । महेष्वासमिमं राजन्‌ राजधर्मार्थकोविदम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন! ৰামশ্ন যি যি অস্ত্ৰবিদ্যা জানে, সেয়া সকলো এই পুৰুষত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। এই মহাধনুৰ্ধৰক চাওক—যি ৰাজধৰ্মৰ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ-লক্ষ্যত নিপুণ।

Verse 40

वैशम्पायन उवाच (इत्युक्त्वा सा महाभागा तत्रैवान्तरधीयत ।) तयैवं समनुज्ञात: पुत्रमादाय शान्तनु:

বৈশম্পায়নে ক’লে—এইদৰে কৈ সেই মহাভাগা দেবী তাতেই অন্তর্ধান কৰিলে। এইদৰে অনুমতি পাই শান্তনু পুত্ৰক লৈ (দেবীৰ আজ্ঞা মানি) ৰাজধৰ্মৰ কৰ্তব্যলৈ পুনৰ গ’ল।

Verse 41

भ्राजमानं यथादित्यमाययौ स्वपुरं प्रति । पौरवस्तु पुरी गत्वा पुरन्दरपुरोपमाम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান (পুত্ৰ)ক লৈ তেওঁ নিজ নগৰৰ পিনে যাত্ৰা কৰিলে। আৰু পৌৰৱ ৰজা সেই পুৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে, যি পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ নগৰীৰ সদৃশ।

Verse 42

सर्वकामसमृद्धार्थ मेने सो55त्मानमात्मना । पौरवेषु ततः पुत्र राज्यार्थमभयप्रदम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—তেতিয়া শান্তনুৱে অন্তৰে অন্তৰে নিজকে সৰ্বকাম-সমৃদ্ধ আৰু কৃতাৰ্থ বুলি ভাবিলে। তাৰ পাছত পৌৰৱসকলৰ মাজত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰক—যি ৰাজ্যকাৰ্যত সমৰ্থ আৰু প্ৰজাক অভয় দানকাৰী—ৰাজ্যাৰ্থে নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 43

गुणवन्तं महात्मानं यौवराज्ये5भ्यषेचयत्‌ । पौरवाउ्छान्तनो: पुत्र: पितरं च महायशा:

বৈশম্পায়নে ক’লে—তাৰ পাছত পৌৰৱবংশীয় ৰজা শান্তনুৱে নিজৰ গুণৱান, মহাত্মা পুত্ৰক যুবৰাজ্যত অভিষেক কৰিলে। সেই মহাযশস্বী পুত্ৰই নিজৰ আচৰণে পিতাক আৰু পৌৰৱসমাজক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 44

राष्ट्र च रज्जयामास वृत्तेन भरतर्षभ | स तथा सह पुत्रेण रममाणो महीपति:

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! নিজৰ সৎ আচৰণে তেওঁ সমগ্ৰ ৰাজ্যক আনন্দিত কৰিলে। পুত্ৰৰ সৈতে সৌহাৰ্দ্যে বাস কৰি সেই ৰজাই সন্তোষ আৰু আনন্দে দিন কটালে।

Verse 45

वर्तयामास वर्षाणि चत्वार्यमितविक्रम: । स कदाचिद्‌ वन॑ यातो यमुनामभितो नदीम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—অপৰিমেয় পৰাক্ৰমী ৰজা শান্তনুৱে এইদৰে চাৰি বছৰ কটালে। তাৰ পিছত এদিন তেওঁ যমুনা নদীৰ ওচৰৰ অৰণ্যলৈ গ’ল।

Verse 46

महीपतिरनिर्देश्यमाजिघ्रद्‌ गन्धमुत्तमम्‌ । तस्य प्रभवमन्विच्छन्‌ विचचार समन्तत:,वहाँ राजाको अवर्णनीय एवं परम उत्तम सुगन्धका अनुभव हुआ। वे उसके उद्गमस्थानका पता लगाते हुए सब ओर विचरने लगे

বৈশম্পায়নে ক’লে—ৰজাই এক অবৰ্ণনীয়, পৰম উৎকৃষ্ট সুগন্ধ অনুভৱ কৰিলে। তাৰ উৎস বিচাৰি তেওঁ চাৰিওফালে বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 47

स ददर्श तदा कनन्‍्यां दाशानां देवरूपिणीम्‌ | तामपृच्छत्‌ स दृष्टवैव कन्‍्यामसितलोचनाम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—তেতিয়া তেওঁ দাশসকলৰ (মাছমৰা) মাজত দেৱৰূপিণী এক কন্যাক দেখিলে। ক’লা নয়ন সেই কন্যাক দেখামাত্ৰ ৰজাই তাইক সুধিলে।

Verse 48

कस्य त्वमसि का चासि कि च भीरु चिकीर्षसि । साब्रवीद्‌ दाशकन्यास्मि धर्मार्थ वाहये तरिम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—ৰজাই সুধিলে, “ভীৰু! তুমি কোন? কাৰ কন্যা? আৰু কি কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?” তাই ক’লে, “মই দাশকন্যা; ধৰ্মাৰ্থে, পিতাৰ আজ্ঞাৰে এই নাওঁত লোকক পাৰ কৰাওঁ।”

Verse 49

पितुर्नियोगाद्‌ भद्गं ते दाशराज्ञों महात्मन: । रूपमाधुर्यगन्धैस्तां संयुक्तां देवरूपिणीम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে—ৰাজন, মহাত্মা দাশৰাজৰ কন্যাই পিতৃ-আজ্ঞাত ধৰ্মাৰ্থে নাও চলাই জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছিল। ৰূপ, মাধুৰ্য আৰু সুগন্ধে সমন্বিতা সি যেন দেৱকন্যাৰ দৰে প্ৰভাত হৈছিল। তাক দেখি ৰজা শান্তনুৰ মনত তাক লাভ কৰাৰ বাসনা জাগিল; তাৰ পাছত সি তাৰ পিতাৰ ওচৰলৈ গৈ বিবাহাৰ্থে তাৰ হাত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 50

समीक्ष्य राजा दाशेयीं कामयामास शान्तनु: । स गत्वा पितरं तस्या वरयामास तां तदा

দাশৰাজৰ কন্যাক দেখি ৰজা শান্তনু তাইক কামনা কৰিলে। তেতিয়া সি তাইৰ পিতাৰ ওচৰলৈ গৈ সেই সময়তেই বিধিমতে তাইক বিবাহাৰ্থে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 51

पर्यपूच्छत्‌ ततस्तस्या: पितरं सो55त्मकारणात्‌ | सचतं प्रत्युवाचेदं दाशराजो महीपतिम्‌

তাৰ পাছত নিজৰ উদ্দেশ্যত প্ৰেৰিত হৈ তেওঁ তাইৰ পিতাক সুধিলে। ৰজাৰ কথা শুনি নিষাদৰাজ দাশৰাজে মহীপতি শান্তনুক এইদৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 52

जातमात्रैव मे देया वराय वरवर्णिनी । ह्ृदि कामस्तु मे कश्नचित्‌ त॑ं निबोध जनेश्वर

জনেশ্বৰ, এই সুন্দৰী কন্যা জন্ম হোৱাৰ লগে লগে মোৰ মনত স্থিৰ হৈছিল—ইয়াক কোনো শ্ৰেষ্ঠ বৰলৈ দিম; কিন্তু মোৰ হৃদয়ত এটা বিশেষ কামনা আছে—সেয়া শুনক।

Verse 53

यदीमां धर्मपत्नीं त्वं मत्तः प्रार्थयसेडनघ । सत्यवागसि सत्येन समयं कुरु मे ततः

নিষ্পাপ নৃপতি, যদি আপুনি এই কন্যাক মোৰ পৰা ধৰ্মপত্নী ৰূপে প্ৰাৰ্থনা কৰে, তেন্তে সত্যক সাক্ষী কৰি মোৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰক; কিয়নো আপুনি সত্যভাষী।

Verse 54

समयेन प्रदद्यां ते कन्‍्यामहमिमां नृप । न हि मे त्वत्सम: कश्चिद्‌ वरो जातु भविष्यति,“राजन! मैं इस कनन्‍्याको एक शर्तके साथ आपकी सेवामें दूँगा। मुझे आपके समान दूसरा कोई श्रेष्ठ वर कभी नहीं मिलेगा”

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন! মই এই কন্যাক তোমাক এটা শর্তসহ দিম; কিয়নো তোমাৰ সমান বৰ মোৰ বাবে কেতিয়াও নহ’ব।

Verse 55

थान्तनुरु॒वाच श्रुत्वा तव वरं दाश व्यवस्येयमहं तव । दातव्यं चेत्‌ प्रदास्यामि न त्वदेयं कथंचन

শান্তনুৱে ক’লে—হে মাছমৰা! তোমাৰ ইচ্ছিত বৰ শুনি তেতিয়াহে মই সিদ্ধান্ত ল’ম। যদি দানযোগ্য হয় তেন্তে দিম; নতুবা কোনো অৱস্থাতেই নেদিম।

Verse 56

दाश उवाच अस्यां जायेत य: पुत्र: स राजा पृथिवीपते । त्वदूर्ध्वमभिषेक्तव्यो नान्य: कश्नन पार्थिव

দাশে ক’লে—হে পৃথিৱীপতি! এই কন্যাৰ গৰ্ভৰ পৰা যি পুত্ৰ জন্মিব, আপোনাৰ পাছত সেই-ই ৰজা হ’ব। আপোনাৰ পাছত তাকেই অভিষেক কৰিব; আন কোনো ৰাজপুত্ৰক নহয়।

Verse 57

वैशम्पायन उवाच नाकामयत त॑ दातुं वरं दाशाय शान्तनु: । शरीरजेन तीव्रेण दह्ममानोडपि भारत

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভাৰত (জনমেজয়)! দেহজাত তীব্ৰ কামাগ্নিত দগ্ধ হৈ থাকিলেও ৰজা শান্তনুৱে দাশক সেই বৰ দিবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে।

Verse 58

स चिन्तयन्नेव तदा दाशकन्यां महीपति: । प्रत्ययाद्धास्तिनपुरं कामोपहतचेतन:,कामकी वेदनासे उनका चित्त चंचल था। वे उस निषादकन्याका ही चिन्तन करते हुए उस समय हस्तिनापुरको लौट गये

কামত আঘাতপ্ৰাপ্ত চিত্তৰ সেই মহীপতি, দাশকন্যাকেই ভাবি ভাবি সেই সময়ত হস্তিনাপুৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 59

ततः कदाचिच्छोचन्तं शान्तनुं ध्यानमास्थितम्‌ । पुत्रो देवव्रतो5भ्येत्य पितरं वाक्यमब्रवीत्‌

তাৰ পিছত এদিন ৰজা শান্তনু ধ্যানমগ্ন হৈ শোক-চিন্তাত নিমগ্ন হৈ বহি আছিল। সেই সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰ দেবব্ৰত পিতৃৰ ওচৰলৈ আহি এইদৰে ক’লে।

Verse 60

सर्वतो भवतः: क्षेमं विधेया: सर्वपार्थिवा: । तत्‌ किमर्थमिहाभी क्ष्णं परिशोचसि दु:खित:

পিতৃদেৱ! সকলো দিশতে আপোনাৰ কুশল-মঙ্গল সুৰক্ষিত; পৃথিৱীৰ সকলো নৃপতি আপোনাৰ আজ্ঞাৰ অধীন। তেন্তে আপুনি কিয় নিৰন্তৰ দুঃখিত হৈ বাৰে বাৰে শোক আৰু চিন্তাত নিমগ্ন হৈ থাকেন?

Verse 61

ध्यायन्निव च मां राजन्नाभिभाषसि किंचन । नचाश्वेन विनिर्यासि विवर्णो हरिण: कृश:

ৰাজন! আপুনি যেন ধ্যানমগ্ন হৈ নীৰৱে বহি থাকে; মোৰ সৈতে কথাও নকয়। ঘোঁৰাত উঠি বাহিৰলৈও নাযায়। আপোনাৰ বৰ্ণ মলিন হৈছে; আপুনি ফেঁকাই আৰু কৃশ হৈ পৰিছে।

Verse 62

व्याधिमिच्छामि ते ज्ञातुं प्रतिकुर्या हि तत्र वै । एवमुक्त: स पुत्रेण शान्तनु: प्रत्यभाषत

আপোনাক কোন ব্যাধিয়ে পীড়া দিছে সেয়া মই জানিব বিচাৰোঁ, যাতে মই তাৰ যথোচিত প্ৰতিকার কৰিব পাৰোঁ। পুত্ৰৰ এই কথাত ৰজা শান্তনু উত্তৰ দিলে।

Verse 63

असंशयं ध्यानपरो यथा वत्स तथा शृणु । अपत्यं नस्त्वमेवैक: कुले महति भारत

বৎস! নিঃসন্দেহে মোৰ মন চিন্তাত নিমগ্ন। সেই চিন্তা কি—শুনা। হে ভাৰত! এই মহান কুলত তুমিয়েই মোৰ একমাত্ৰ সন্তান।

Verse 64

शस्त्रनित्यश्व॒ सततं पौरुषे पर्यवस्थित: । अनित्यतां च लोकानामनुशोचामि पुत्रक

বৈশম্পায়নে ক’লে— তুমি সদায় অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ নিৰন্তৰ অনুশীলনত নিবিষ্ট আৰু পৌৰুষ-প্ৰচেষ্টাত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। কিন্তু বৎস, সকলো লোক আৰু জীৱনৰ অৱস্থাৰ অনিত্যতা চিন্তা কৰি মই সদায় শোকাকুল আৰু উদ্বিগ্ন হৈ থাকোঁ।

Verse 65

कथंचित्‌ तव गाड़ेय विपत्ता नास्ति न: कुलम्‌ । असंशयं त्वमेवैक: शतादपि वर: सुत:

বৈশম্পায়নে ক’লে— হে গাংগেয়! কোনোভাবে যদি তোমাৰ ওপৰত বিপদ আহে, তেন্তে সেই দিনাই আমাৰ কুলৰ অন্ত হ’ব। ইয়াত সন্দেহ নাই— তুমি একাই মোৰ বাবে শত পুত্ৰতকৈও শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 66

न चाप्यहं वृथा भूयो दारान्‌ कर्तुमिहोत्सहे । संतानस्यथाविनाशाय कामये भद्रमस्तु ते

বৈশম্পায়নে ক’লে— মই ইয়াত পুনৰ বিনা উদ্দেশ্যে বিবাহ কৰিবলৈ নুচাওঁ। কিন্তু আমাৰ সন্ততি-পরম্পৰা যেন নাশ নহয়, সেই কাৰণেই মই পুনৰ পত্নী কামনা কৰোঁ। তোমাৰ মঙ্গল হওক।

Verse 67

अनपत्यतैकपुत्रत्वमित्याहुर्धर्मवादिन: । (चक्षुरेकं च पुत्रश्न अस्ति नास्ति च भारत । चक्षुर्नाशे तनोरनाश: पुत्रनाशे कुलक्षय: ।।) अन्निहोत्रं त्रयीविद्यासंतानमपि चाक्षयम्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে— ধৰ্মবক্তাসকলে কয়, অপত্যহীনতা একপুত্ৰত্বৰ সমান। হে ভাৰত, চকু আৰু পুত্ৰ— দুয়ো এক অৰ্থত ‘আছে আৰু নাইও’: চকু নষ্ট হ’লে দেহ থাকে; কিন্তু পুত্ৰ নষ্ট হ’লে কুলক্ষয় হয়। সেয়ে অগ্নিহোত্ৰ, ত্ৰয়ী-বিদ্যা আৰু সন্ততি— এইবোৰক অক্ষয় আধাৰ বুলি কোৱা হয়।

Verse 68

एवमेतन्मनुष्येषु तच्च सर्वप्रजास्विति,“इस प्रकार संतानका महत्त्व जैसा मनुष्योंमें मान्य है, उसी प्रकार अन्य सब प्राणियोंमें भी है

বৈশম্পায়নে ক’লে— মানুহৰ মাজত যেনেকৈ এই কথা সত্য, তেনেকৈ সকলো প্ৰাণীৰ মাজতো এই একেই নিয়ম।

Verse 69

यदपत्यं महाप्राज्ञ तत्र मे नास्ति संशय: । एषा त्रयीपुराणानां देवतानां च शाश्वती,(अपत्यं कर्म विद्या च त्रीणि ज्योतींषि भारत । यदिदं कारणं तात सर्वमाख्यातमञ्जसा ।।

বৈশম্পায়নে ক’লে— মহাপ্ৰাজ্ঞ! এই বিষয়ে মোৰ একেবাৰে সন্দেহ নাই—সন্তানেই সৰ্বাধিক গুৰুত্বৰ। এইটো ত্ৰিবেদ, পুৰাণ আৰু দেৱতাসকলৰো শাশ্বত মত। ‘হে ভাৰত! সন্তান, ধৰ্মকর্ম আৰু বিদ্যা—এই তিনিটা জ্যোতি; তাত সন্তানেই শ্ৰেষ্ঠ।’ প্ৰিয় তাত! মোৰ চিন্তাৰ সম্পূৰ্ণ কাৰণ মই তোমাক স্পষ্টকৈ কৈ দিলোঁ।

Verse 70

त्वं च शूर: सदामर्षी शस्त्रनित्यश्व भारत | नान्यत्र युद्धात्‌ तस्मात्‌ ते निधनं विद्यते क्वचित्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে— হে ভাৰত! তুমি শূৰ, অপমান সহ্য নকৰা, আৰু সদায় অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ অভ্যাসত নিমগ্ন; সেয়ে যুদ্ধৰ বাহিৰে আন কোনো কাৰণত তোমাৰ মৃত্যু হ’ব—এমন সম্ভাৱনা নাই।

Verse 71

सो5स्मि संशयमापन्नस्त्वयि शान्ते कथं भवेत्‌ | इति ते कारणं तात दुःखस्योक्तमशेषत:

সেইবাবেই মই সন্দেহত পৰিছোঁ—তুমি যদি শান্ত হৈ আঁতৰি যাওঁ, তেন্তে এই ৰাজবংশৰ পৰম্পৰা কেনেকৈ টিকি থাকিব? প্ৰিয় তাত! এইয়াই মোৰ দুখৰ কাৰণ; সকলো কথা মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ কৈ দিলোঁ।

Verse 72

वैशम्पायन उवाच ततस्तत्कारणं राज्ञो ज्ञात्वा सर्वमशेषत: । देवव्रतो महाबुद्धि: प्रज्ञया चान्वचिन्तयत्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে— তাৰ পিছত ৰজাৰ দুখৰ সম্পূৰ্ণ কাৰণ একো অবশিষ্ট নথকাকৈ জানি, মহাবুদ্ধিমান দেৱব্ৰতে নিজৰ প্ৰজ্ঞাৰে সেই বিষয়ে চিন্তা কৰিলে।

Verse 73

अभ्यगच्छत्‌ तदैवाशु वृद्धामात्यं पितुर्हितम्‌ । तमपृच्छत्‌ तदाभ्येत्य पितुस्तच्छोककारणम्‌

তাৰ পিছত তেওঁ সেই মুহূৰ্ততে তৎক্ষণাৎ পিতাৰ হিতৈষী বৃদ্ধ মন্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ দ্ৰুত গ’ল। ওচৰ চাপি পিতাৰ শোকৰ প্ৰকৃত কাৰণ কি, সেয়া সুধিলে।

Verse 74

तस्मै स कुरुमुख्याय यथावत्‌ परिपृच्छते । वरं शशंस कन्यां तामुद्दिश्य भरतर्षभ

কুৰুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ দেবব্ৰতে যথাযথ আৰু ক্ৰমে প্ৰশ্ন কৰোঁতে, সেই বৃদ্ধ মন্ত্ৰীয়ে ৰজাই যি কন্যাক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল, তাক লক্ষ্য কৰি কাম্য বৰৰ কথা প্ৰকাশ কৰিলে, হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 75

(सूतं भूयो5पि संतप्त आह्वयामास वै पितु: ।।

তথাপি শোকে সন্তপ্ত দেবব্ৰতে পিতাৰ সাৰথিক পুনৰ মাতিলে। ৰাজকুমাৰৰ আজ্ঞাত ৰজা শান্তনুৰ সাৰথি আহি উপস্থিত হ’ল। তেতিয়া মহাপ্ৰাজ্ঞ ভীষ্মে পিতাৰ সাৰথিক সুধিলে— ভীষ্ম ক’লে—“হে সাৰথি! তুমি মোৰ পিতাৰ ঘনিষ্ঠ সখা; কিয়নো তুমি তেওঁৰ ৰথ জোঁতে। ৰজাৰ অনুৰাগ কোন নাৰীত স্থিত হৈছে, তুমি জানানে? মই সুধিলে তুমি যি ক’ব, মই ঠিক তেনেকৈয়ে কৰিম—অন্যথা নহয়।” সাৰথি ক’লে—“নরশ্ৰেষ্ঠ! এজন মাছুৱাৰ কন্যাৰ প্ৰতি আপোনাৰ পিতাৰ হৃদয় গৈছে। নৰদেৱে সেই কন্যাক বিচাৰিছিল; কিন্তু মাছুৱাৰে এই চৰ্ত ৰাখিলে—‘এই কন্যাৰ গৰ্ভত যি পুত্ৰ জন্মিব, সেয়েই আপোনাৰ পিছত ৰজা হ’ব।’ আপোনাৰ পিতাই তেতিয়া সেই বৰ দিবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে। আৰু মাছুৱাৰো দৃঢ়—এই চৰ্ত নমানিলে কন্যা নেদিব। বীৰ! এইয়াই মই জনালোঁ; এতিয়া আপুনি যি উচিত বুজে, কৰক।” এই কথা শুনি দেবব্ৰত বৃদ্ধ ক্ষত্ৰিয়সকলৰ সৈতে দাশৰাজৰ ওচৰলৈ গৈ, পিতাৰ বাবে সেই কন্যাক নিজে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 76

तं दाश: प्रतिजग्राह विधिवत्‌ प्रतिपूज्य च । अब्रवीच्चैनमासीनं राजसंसदि भारत

তেতিয়া নিষাদাধিপ দাশে তেওঁক যথাবিধি গ্ৰহণ কৰি, যথোচিত পূজা কৰি আসন দিলে। অতিথি বহাৰ পাছত ৰাজসভাত দাশে তেওঁক সম্বোধন কৰি ক’লে, হে ভাৰত।

Verse 77

दाश उवाच (राज्यशुल्का प्रदातव्या कन्येयं याचतां वर | अपत्यं यद्‌ भवेत्‌ तस्या: स राजास्तु पितु: परम्‌ ।।

দাশে ক’লে—“যাচকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰাজকুমাৰ! এই কন্যাক দিবলৈ মই ৰাজ্যকেই শুল্ক স্থিৰ কৰিছোঁ। তাইৰ গৰ্ভত যি সন্তান জন্মিব, পিতাৰ পাছত সেয়েই ৰজা হ’ব।”

Verse 78

को हि सम्बन्धकं शलाध्यमीप्सितं यौनमीदृशम्‌ । अतिक्रामन्न तप्येत साक्षादपि शतक्रतु:

এনে মনোমত, শ্লাঘনীয় আৰু অতি আকাঙ্ক্ষিত বিবাহ-সম্বন্ধ ত্যাগ কৰি কোনে অনুতাপে নপুৰিব? সাক্ষাৎ শতক্ৰতু ইন্দ্ৰ হলেও সিও পশ্যাত্তাপে দগ্ধ হ’ব।

Verse 79

अपत्यं चैतदार्यस्य यो युष्माकं॑ समो गुणै: । यस्य शुक्रात्‌ सत्यवती सम्भूता वरवर्णिनी

দাশে ক’লে—এই কন্যা এজন আৰ্য পুৰুষৰ সন্তান; গুণত তেওঁ তোমালোকৰ সমান। তেওঁৰ বীৰ্যৰ পৰাই এই শুভবৰ্ণা সত্যৱতীৰ জন্ম হৈছে।

Verse 80

तेन मे बहुशस्तात पिता ते परिकीर्तित:ः । अर्ह: सत्यवतीं बोढुं धर्मज्ञ: स नराधिप:

সেইবাবে, বৎস! তোমাৰ পিতাই বহুবার মোৰ আগত তোমাৰ কথা কৈছিল। তেওঁ ক’ত—সত্যৱতীক বিবাহ কৰিবলৈ যোগ্য একমাত্ৰ ধৰ্মজ্ঞ নৰাধিপ ৰজা শান্তনুৱেই।

Verse 81

अर्थितश्नापि राजर्षि: प्रत्याख्यात: पुरा मया । स चाप्यासीत्‌ सत्यवत्या भृशमर्थी महायशा:

দাশে ক’লে—মহাযশস্বী ৰাজর্ষি শান্তনুৱে আগতেও সত্যৱতীক অতি আগ্ৰহেৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল; তথাপি তেওঁৰ অনুৰোধ সত্ত্বেও মই তেতিয়া প্রত্যাখ্যান কৰিছিলোঁ।

Verse 82

कन्यापितृत्वात्‌ किंचित्‌ तु वक्ष्यामि त्वां नराधिप । बलवत्सपत्नतामत्र दोष पश्यामि केवलम्‌

হে নৰাধিপ! কন্যাৰ পিতা হোৱাৰ বাবে মই তোমাক আৰু অলপ ক’ব খোজোঁ। এই সম্বন্ধত মোৰ দৃষ্টিত একেটাই দোষ—বলৱানৰ সৈতে বৈৰিতা।

Verse 83

यस्य हि त्वं सपत्न: स्या गन्धर्वस्यासुरस्य वा । नसजातु चिरं जीवेत्‌ त्वयि क्रुद्धे परंतप,परंतप! आप जिसके शत्रु होंगे, वह गन्धर्व हो या असुर, आपके कुपित होनेपर कभी चिरजीवी नहीं हो सकता

পরন্তপ! যাৰ সৈতে তোমাৰ শত্রুতা হ’ব—সেই গন্ধৰ্ব হওক বা অসুৰ—তুমি ক্ৰুদ্ধ হ’লে সি কেতিয়াও দীঘলীয়া সময় জীয়াই থাকিব নোৱাৰে।

Verse 84

एतावानत्र दोषो हि नान्य: कश्चन्‌ पार्थिव । एतज्जानीहि भद्रं ते दानादाने परंतप

হে ৰাজন! ইয়াত দোষ কেৱল এইটুকুৱেই; আন কোনো দোষ নাই। পৰন্তপ! তোমাৰ মঙ্গল হওক—কন্যা দান কৰিব নে নকৰিব, সেই সিদ্ধান্তত বিবেচ্য মাথোঁ এই কথাটোৱেই; এই কথা তুমি স্পষ্টকৈ জানি ৰাখা।

Verse 85

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तु गाड़्रेयस्तद्युक्त प्रत्यभाषत । शृण्वतां भूमिपालानां पितुरर्थाय भारत

বৈশম্পায়ন ক’লে—হে ভাৰত! এইদৰে কোৱা হ’লে গাড়্ৰেয়, সংযত আৰু যথোচিত বাক্যৰে, সকলো ভূ-পালৰ সন্মুখত, পিতাৰ হিতাৰ্থে উত্তৰ দিলে।

Verse 86

वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! निषादके ऐसा कहनेपर गंगानन्दन देवद्रतने पिताके मनोरथको पूर्ण करनेके लिये सब राजाओंके सुनते-सुनते यह उचित उत्तर दिया -- ८५ ॥। इदं मे व्रतमादत्स्व सत्यं सत्यवतां वर । नैव जातो न वाजात ईदृशं वक्तुमुत्सहेत्‌

বৈশম্পায়ন ক’লে—হে জনমেজয়! নিষাদে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, পিতাৰ মনোৰথ পূৰ্ণ কৰিবলৈ ইচ্ছুক গঙ্গানন্দন দেবব্ৰতে, সকলো ৰজাই শুনি থকা অৱস্থাত, এই যথোচিত উত্তৰ দিলে—“সত্যৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! মোৰ এই সত্য প্ৰতিজ্ঞা গ্ৰহণ কৰা। এনে কথা ক’বলৈ সাহস কৰা মানুহ ন আগতে জন্মিছে, ন আগলৈ জন্মিব।”

Verse 87

एवमेतत्‌ करिष्यामि यथा त्वमनुभाषसे । योअस्यां जनिष्यते पुत्र: स नो राजा भविष्यति,“लो, तुम जो कुछ चाहते या कहते हो, वैसा ही करूँगा। इस सत्यवतीके गर्भसे जो पुत्र पैदा होगा, वही हमारा राजा बनेगा”

“এনেদৰেই হ’ব; তুমি যেনেকৈ কৈছা, মই তেনেকৈয়ে কৰিম। এই (সত্যৱতী)ৰ গৰ্ভত যি পুত্ৰ জন্মিব, সেয়াই আমাৰ ৰজা হ’ব।”

Verse 88

इत्युक्त: पुनरेवाथ तं दाश: प्रत्यभाषत । चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म राज्यार्थे भरतर्षभ,भरतवंशावतंस जनमेजय! देवव्रतके ऐसा कहनेपर निषाद उनसे फिर बोला। वह राज्यके लिये उनसे कोई दुष्कर प्रतिज्ञा कराना चाहता था

বৈশম্পায়ন ক’লে—হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে কোৱাৰ পাছত সেই দাশ (মাছমৰা) তেওঁক পুনৰ ক’লে। ৰাজ্যাৰ্থে সি তেওঁৰ পৰা এক দুষ্কৰ কৰ্ম—কঠিন প্ৰতিজ্ঞা—আদায় কৰিব বিচাৰিছিল।

Verse 89

त्वमेव नाथ: सम्प्राप्त: शान्तनोरमितद़ुते । कन्यायाश्वैव धर्मात्मन्‌ प्रभुर्दानाय चेश्वर:

বৈশম্পায়নে ক’লে— “হে অমিত তেজস্বী যুবৰাজ! মহাৰাজ শান্তনুৰ পক্ষৰ পৰা ন্যায়সঙ্গত অধিকাৰী হৈ আপুনি ইয়ালৈ আহিছে। হে ধৰ্মাত্মা! এই কন্যাৰ ওপৰতো আপোনাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে; আপুনি যাক ইচ্ছা কৰে তাক দান কৰিব পাৰে, কিয়নো এই বিষয়ত আপুনি সক্ষম আৰু অধীশ্বৰ।”

Verse 90

इदं तु वचन सौम्य कार्य चैव निबोध मे । कौमारिकाणां शीलेन वक्ष्याम्पहमरिन्दम

বৈশম্পায়নে ক’লে— “কিন্তু হে সৌম্য! মোৰ এই আন এটা কথা বুজি লোৱা—ইয়াও প্ৰয়োজনীয় কৰ্তব্যৰ বিষয়। হে অরিন্দম! অবিবাহিতা কন্যাসকলৰ প্ৰতি স্বজনৰ যি স্বাভাৱিক স্নেহ-চিন্তা থাকে, সেই স্বভাৱৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত হৈ মই ক’বলগীয়া কথা তোমাক ক’ম।”

Verse 91

यत्‌ त्वया सत्यवत्यर्थे सत्यधर्मपरायण । राजमध्ये प्रतिज्ञातमनुरूपं तवैव तत्‌,'सत्यधर्मपरायण राजकुमार! आपने सत्यवतीके हितके लिये इन राजाओंके बीचमें जो प्रतिज्ञा की है, वह आपके ही योग्य है

বৈশম্পায়নে ক’লে— “হে সত্য-ধৰ্মত পৰায়ণ ৰাজকুমাৰ! সত্যৱতীৰ হিতৰ বাবে ৰাজাসকলৰ মাজত তুমি যি প্ৰতিজ্ঞা কৰিছা, সেয়া তোমাৰেই অনুৰূপ—তোমাৰ স্বভাৱ আৰু সংকল্পৰ যোগ্য।”

Verse 92

नान्यथा तन्महाबाहो संशयोत्र न कश्नन । तवापत्यं भवेद्‌ यत्‌ तु तत्र न: संशयो महान्‌

বৈশম্পায়নে ক’লে— “হে মহাবাহু! ই অন্যথা হ’ব নোৱাৰে; ইয়াত একো সন্দেহ নাই। কিন্তু তোমাৰ যি পুত্ৰ জন্মিব, সি এই প্ৰতিজ্ঞাত দৃঢ় থাকিব নে নাথাকিব—সেই বিষয়ত আমাৰ ডাঙৰ সংশয় আছে।”

Verse 93

वैशम्पायन उवाच तस्यैतन्मतमाज्ञाय सत्यधर्मपरायण: । प्रत्यजानात्‌ तदा राजन्‌ पितु: प्रियचिकीर्षया

বৈশম্পায়নে ক’লে— “হে ৰাজন! নিষাদৰাজৰ এই অভিপ্ৰায় বুজি, সত্য-ধৰ্মত অটল কুমাৰ দেবব্ৰতে সেই সময়ত পিতৃসন্তোষৰ ইচ্ছাৰে এক কঠোৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে।”

Verse 94

गाड़ेय उवाच दाशराज निबोधेदं वचन मे नरोत्तम । (ऋषयो वाथवा देवा भूतान्यन्तर्हितानि च । यानि यानीह शृण्वन्तु नास्ति वक्ता हि मत्सम: ।।

গাড়েয় ক’লে—হে নিষাদৰাজ, হে নৰোত্তম! মোৰ এই বাক্য বুজি লোৱা। ইয়াত উপস্থিত ঋষি, দেৱতা আৰু অদৃশ্য লোকৰ অন্তৰ্হিত প্ৰাণীসকল যি-যি আছে, সকলোৱে শুনক; কিয়নো মোৰ সমান বক্তা আন কোনো নাই। মই সত্য কৈছোঁ—এই কথাটি গ্ৰহণ কৰা। ইয়াত সমবেত ভূমিকপালসকলৰ শ্ৰৱণত, পিতাৰ হিতৰ বাবে মই যি কওঁ, সেয়া মনত ৰাখা।

Verse 95

राज्यं तावत्‌ पूर्वमेव मया त्यक्तं नराधिपा: । अपत्यहेतोरपि च करिष्येड्द्य विनिश्चयम्‌,राजाओ! राज्य तो मैंने पहले ही छोड़ दिया है; अब संतानके लिये भी अटल निश्चय कर रहा हूँ

হে ৰাজাসকল! ৰাজ্য মই আগতেই ত্যাগ কৰিছিলোঁ; আৰু আজি সন্তানলাভৰ বাবেও মই দৃঢ় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছোঁ।

Verse 96

अद्यप्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्य भविष्यति । अपुत्रस्यापि मे लोका भविष्यन्त्यक्षया दिवि

হে দাশ (নিষাদৰাজ)! আজিৰ পৰা মোৰ ব্রহ্মচৰ্য জীৱনান্তলৈ থাকিব। মোৰ পুত্ৰ নাথাকিলেও স্বৰ্গত মোৰ অক্ষয় লোক লাভ হ’ব।

Verse 97

(न हि जन्मप्रभृत्युक्ते मम किंचिदिहानूतम्‌ । यावत्‌ प्राणा प्रियन्ते वै मम देहं समाश्रिता: ।।

দেৱব্ৰত ক’লে—জন্মৰ পৰা আজিলৈকে মই কেতিয়াও অসত্য কোৱা নাই। এই দেহত প্ৰাণ যেতিয়ালৈকে আছে, তেতিয়ালৈকে মই সন্তান উৎপন্ন নকৰোঁ। সেয়ে মোৰ পিতাৰ বাবে তোমাৰ কন্যাক মোক দিয়া। হে দাশ! মই ৰাজ্য সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰোঁ, আৰু মৈথুনো সৰ্বথা পৰিত্যাগ কৰোঁ। মই ঊৰ্ধ্বৰেতা—জীৱনান্তলৈ নৈষ্ঠিক ব্ৰহ্মচাৰী হৈ থাকিম; এই কথা মই তোমাক সত্যকৈ কওঁ। বৈশম্পায়ন ক’লে—এই বাক্য শুনি ধৰ্মাত্মা নিষাদৰাজ ৰোমাঞ্চিত হ’ল। সি তৎক্ষণাৎ ক’লে—“দিম; আপোনাৰ পিতাৰ বাবে এই কন্যা দিম।”

Verse 98

ततोडन्तरिक्षेडप्सरसो देवा: सर्षिगणास्तदा । अभ्यवर्षन्त कुसुमैर्भीष्मो5यमिति चाब्रुवन्‌

তেতিয়া আকাশত অপ্সৰাসকল, দেৱতাসকল আৰু ঋষিগণ একেলগে পুষ্পবৃষ্টি কৰিলে আৰু ঘোষণা কৰিলে—“এইজন ভীষ্ম!” অৰ্থাৎ এই ভয়ংকৰ প্ৰতিজ্ঞাৰ বাবে এই ৰাজকুমাৰ ‘ভীষ্ম’ নামে খ্যাত হ’ব।

Verse 99

ततः स पितुरर्थाय तामुवाच यशस्विनीम्‌ । अधिरोह रथं मातर्गच्छाव: स्वगृहानिति

তেতিয়া পিতাৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ তেওঁ সেই যশস্বিনী কন্যাক ক’লে—“মাতা, ৰথত আৰোহণ কৰা; আহা, এতিয়া আমি নিজৰ গৃহলৈ যাওঁ।”

Verse 100

वैशम्पायन उवाच एवमुकक्‍्त्वा तु भीष्मस्तां रथमारोप्य भाविनीम्‌ | आगम्य हास्तिनपुरं शान्तनो: संन्यवेदयत्‌

বৈশম্পায়ন ক’লে—এইদৰে কৈ ভীষ্মে সেই ভদ্ৰমহিলাক ৰথত উঠালে; তাৰ পিছত হস্তিনাপুৰলৈ আহি ৰাজা শান্তনুৰ ওচৰত তেওঁক বিধিপূৰ্বক নিবেদন কৰিলে।

Verse 101

तस्य तद्‌ दुष्करं कर्म प्रशशंसुर्नराधिपा: । समेताश्न पृथक्‌ चैव भीष्मोड्यमिति चाब्रुवन्‌

তেওঁৰ সেই দুষ্কৰ কৰ্ম দেখি ৰজাসকলে সমবেতভাৱে আৰু পৃথক পৃথকভাৱেও প্ৰশংসা কৰিলে; আৰু একস্বৰে ক’লে—“এই ৰাজকুমাৰ সঁচাকৈয়ে ভীষ্ম।”

Verse 102

नच्छुत्वा दुष्करं कर्म कृतं भीष्मेण शान्तनुः । स्वच्छन्दमरणं तुष्टो ददौ तस्मै महात्मने

ভীষ্মে কৰা সেই দুষ্কৰ কৰ্মৰ কথা শুনি ৰাজা শান্তনু অতি সন্তুষ্ট হল আৰু সেই মহাত্মাক ইচ্ছামৃত্যুৰ বৰ দান কৰিলে।

Verse 103

देवव्रत (भीष्म)-की भीषण प्रतिज्ञा न ते मृत्यु: प्रभविता यावज्जीवितुमिच्छसि । त्वत्तो हानुज्ञां सम्प्राप्य मृत्यु: प्रभवितानधघ

তেওঁ ক’লে—“হে নিষ্পাপ! তুমি যেতিয়ালৈকে ইয়াত জীয়াই থাকিবলৈ ইচ্ছা কৰিবা, তেতিয়ালৈকে মৃত্যু তোমাৰ ওপৰত কোনো ক্ষমতা চলাব নোৱাৰে; তোমাৰ অনুমতি লাভ কৰাৰ পাছতহে মৃত্যু নিজৰ অধিকাৰ প্ৰয়োগ কৰিব।”

Verse 396

मया दत्तं निजं पुत्र वीरं वीर गृहं नय । इसी प्रकार अंगिराके पुत्र देव-दानव-वन्दित बृहस्पति जिस शास्त्रको जानते हैं

বৈশম্পায়নে ক’লে— মই মোৰ নিজ পুত্ৰক তোমালৈ দান কৰিলোঁ; হে বীৰ, এই বীৰক লৈ তোমাৰ গৃহলৈ নিয়া। দেৱ-দানৱে বন্দনা কৰা অঙ্গিৰা-পুত্ৰ বৃহস্পতিয়ে যি শাস্ত্ৰবিদ্যা জানে, সেয়া অঙ্গ-উপাঙ্গসহ সম্পূৰ্ণৰূপে মোৰ এই মহাবাহু মহাত্মা পুত্ৰত প্ৰতিষ্ঠিত। আৰু যি কাকো পৰাভূত নকৰে, সেই প্ৰতাপী মহর্ষি জমদগ্নিনন্দন পৰশুৰামে যি অস্ত্ৰবিদ্যা জানে, সেয়াও মোৰ এই পুত্ৰত প্ৰতিষ্ঠিত। হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ বীৰবৰ! এই কুমাৰ ৰাজধৰ্ম আৰু অৰ্থশাস্ত্ৰৰ মহান পণ্ডিত। মই দিয়া এই মহাধনুৰ্ধৰ বীৰ পুত্ৰক তোমাৰ গৃহলৈ লৈ যোৱা।

Verse 676

सर्वाण्येतान्यपत्यस्य कलां नाहन्ति षोडशीम्‌ । “धर्मवादी विद्वान्‌ कहते हैं कि एक पुत्रका होना संतानहीनताके ही तुल्य है। भारत! एक आँख अथवा एक पुत्र यदि है

বৈশম্পায়নে ক’লে— অগ্নিহোত্র, তিনিও বেদ আৰু শিষ্য-প্ৰশিষ্যৰ ধাৰাত চলি থকা বিদ্যাজনিত বংশ-পরম্পৰা—এই সকলো মিলিলেও জন্মসূত্ৰে পোৱা সন্ততিৰ মূল্যৰ ষোড়শাংশৰ সমান নহয়। ধৰ্মবাদী বিদ্বানসকলে কয়— এটা পুত্ৰ থাকিলেও সেয়া প্ৰায় নিঃসন্তানতাৰ সমান; যেনেকৈ এটা চকু থাকিলেও নথকাৰ দৰে। চকু নষ্ট হ’লে যেন দেহেই নষ্ট হ’ল; তেনেকৈ পুত্ৰ নষ্ট হ’লে কুল-পরম্পৰাই ছিন্ন হয়। সেয়ে জন্মে লাভ কৰা সন্ততিয়েই পৰম মূল্যবান।